28 januari 2026 - door Kaatje Gevaert
Januari 2026 bracht een stroom van politieke en inhoudelijke discussies over het nieuwe Meerjarig Financieel Kader voor 2028–2034. De spanningen rond budget, governance en beleidsprioriteiten kwamen duidelijk naar voren. Deze blog vat de belangrijkste ontwikkelingen samen:
Het Cypriotisch EU-voorzitterschap schuift cohesie, landbouw en regionale betrokkenheid naar voren als kernprioriteiten, met speciale aandacht voor een evenwichtige inrichting van de Nationale en Regionale Partnerschapsplannen (NRPP’s).
De Europese Commissie stelt hervormingen voor die inzetten op integratie en efficiëntie, maar op bezorgdheden stuiten over centralisering, het verlies van zichtbaarheid in sectorale beleidsdomeinen (zoals gezondheid en landbouw) en het verdwijnen van aparte budgetlijnen.
De Europese Rekenkamer en het Europees Parlement stellen kritische vragen bij de begrotingslogica, het CORE-voorstel en de voorgestelde eigen middelen. Ze wijzen op risico’s voor transparantie, uitvoerbaarheid en rechtvaardige lastenverdeling.
-Background.jpg)
Het Cypriotisch EU-voorzitterschap trapte het jaar af met duidelijke ambities voor het nieuwe MFK:
Tegen juni 2026 een onderhandelingskader met indicatieve cijfers voorleggen;
Cohesiebeleid behouden als “kernelement van groei en solidariteit”;
Specifieke aandacht voor stedelijke en eilandregio’s;
Vooruitgang boeken in de dossiers rond EFRO, Cohesiefonds, ESF+ en Interreg;
Het debat over de Nationale en Regionale Partnerschapsplannen (NRPP’s) centraal stellen.
In dit kader pleitte Cypriotisch landbouwminister Maria Panayiotou in het Europees Parlement voor een evenwicht tussen het gecentraliseerde beheer van fondsen en duidelijke, sectorgerichte steunregels voor landbouwers.
Cyprus wil daarom het voorstel aanpassen dat voorziet in de integratie van bepalingen rond het Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB) in de NRPP-verordening. Volgens Panayiotou moet het GLB gerichte ondersteuning blijven bieden, vooral aan jonge landbouwers, en mag het niet ondergesneeuwd raken binnen bredere nationale plannen. Ze wees ook op de spanningen tussen strenge EU-milieunormen en internationale concurrentie, en riep op tot een eerlijke, voorspelbare handelsaanpak.
Parallel hieraan wordt binnen binnen de Raad van de EU gewerkt aan het overhevelen van bepalingen uit de NRPP’s naar het GLB - en andere sectorale verordeningen. Lidstaten willen verder gaan dan het initiële Commissievoorstel. Het Cypriotisch voorzitterschap stelde daarom een uitgebreide lijst op, inclusief nieuwe elementen zoals de definitie van landbouwer. Deze elementen worden meegenomen in de horizontale MFK-besprekingen vanwege hun budgettaire impact.
Op 19 januari 2026 startten de commissies Begroting (BUDG), Regionale Ontwikkeling (REGI) en Landbouw (AGRI) in het Europees Parlement met de bespreking van het voorstel voor het Nationaal en Regionaal Partnerschapsfonds. Het fonds moet van 2028 tot 2034 bijna €865 miljard (44% van het MFK) bundelen voor o.a. cohesie, landbouw, visserij, sociale zaken, migratie en veiligheid. De opzet gebeurt via geïntegreerde nationale en regionale plannen, geïnspireerd op de RRF-structuur.
Voorzitter van de begrotingscommissie Johan Van Overtveldt (ECR, België) noemde het voorstel fundamenteel voor de organisatie van de EU-begroting, maar waarschuwde voor blijvende zorgen over centralisering en governance.
Budgetcommissaris Piotr Serafin benadrukte het evenwicht tussen flexibiliteit en voorspelbaarheid, met vastgelegde minimumbudgetten voor landbouw (€294 miljard) en de minst ontwikkelde regio’s (€218 miljard). Het mechanisme voor de rechtsstaat blijft behouden.
Ook landbouwcommissaris Christophe Hansen stelde gerust dat het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) buiten de algemene hervormingslogica valt en zijn specifieke karakter behoudt. Toch bleef er kritiek op het verdwijnen van aparte budgetlijnen en op het risico van marginalisering van lokale overheden. Snelle goedkeuring lijkt voorlopig niet realistisch.
Tijdens een hoorzitting van de Begrotingscontrolecommissie (CONT) op 12 januari verdedigde commissaris Olivér Várhelyi de keuze om de Europese gezondheidsuitgaven niet langer onder te brengen in een apart instrument zoals EU4Health. In plaats daarvan worden ze geïntegreerd in het nieuw voorgestelde Europees Concurrentiefonds (ECF), met een specifiek venster van €22,6 miljard voor gezondheid en biotechnologie, aangevuld met €20 miljard uit Horizon Europe.
Europarlementsleden uitten hun zorgen over de verminderde zichtbaarheid van het gezondheidsbeleid, het verdwijnen van werkingssubsidies voor NGO’s en de omschakeling naar projectmatige ondersteuning. Volgens de Commissie past deze aanpak in de bredere budgettaire logica van integratie en efficiëntie.
Ook binnen de Commissie voor Industrie, Onderzoek en Energie (ITRE) groeit kritiek op de bredere opzet van het Europees Competitiviteitsfonds (EC). Europarlementsleden pleiten ervoor om Horizon Europe los te koppelen van het EC omdat de voorgestelde opzet onduidelijk is en de autonomie, governance en kernwaarden van onderzoek en innovatie in het gedrang dreigen te komen.
Op 7 januari 2026 kondigde commissaris Hansen een vervroegde vrijmaking aan van €45 miljard aan landbouwmiddelen, als poging om steun te verkrijgen voor het EU-Mercosur akkoord. In totaal zou het GLB oplopen tot een “virtuele” €342 miljard, met onder meer:
Inkomenssteun als basis;
Minstens 10% voor plattelandsontwikkeling;
Een flexibiliteitsreserve van 25%, beschikbaar vanaf 2028.
Toch werd deze operatie in het Parlement vooral gezien als een herschikking in plaats van een effectieve verhoging, met blijvende zorgen bij boerenorganisaties.
Op 29 januari startte de Landbouwcommissie van het Europees Parlement het inhoudelijke debat over de hervorming van het GLB na 2027. De focus ligt op de verdeling van inkomenssteun, gerichte steun voor kleine landbouwers en het debat over plafonnering. Ook de hervorming van de Organisatie van de Gemeenschappelijke Markt kwam hierbij aan bod, met onder meer nadruk op marktstabiliteit en landbouwvoorraden binnen de partnerschapsplannen.
Voor de visserijsector kondigde het Cypriotisch voorzitterschap aan dat de hervorming van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB) in mei en juni op de agenda van de Raad komt. De focus ligt op vereenvoudiging van regels, meer voorspelbaarheid en aanpassing van regionale specificiteiten. Tegelijk uitten Europarlementsleden kritiek op de sterke daling van het visserijbudget in het nieuwe MFK, van €6 miljard naar €2 miljard.
Nieuwe eigen middelen onder druk: Parlement en experts waarschuwen voor risico’s
Op 28 januari waarschuwden Europarlementsleden Nerudová (EVP) en Gómez López (S&D) tijdens een hoorzitting van de Begrotingscommissie dat er dringend nieuwe EU-inkomsten nodig zijn om vanaf 2028 jaarlijks €24 miljard aan pandemieschuld terug te betalen — anders dreigen forse besparingen op EU-programma’s.
Een centraal voorstel is CORE: een vaste bijdrage op basis van omzet van grote bedrijven. Prof. Veronika Solilova schat de opbrengst op €7,5 miljard/jaar, maar ziet risico’s op dubbele heffing bij complexe bedrijfsstructuren.
Econome Margit Schratzenstaller pleitte voor een bredere mix aan eigen middelen, zoals milieubelastingen, emissierechten en toekomstige heffingen op luchtvaart, scheepvaart en crypto.
Op 14 januari sprak de ECR-fractie zich uit tegen het door de Commissie voorgestelde MFK-budget van €2.000 miljard. Ze pleitte voor een minimale EU-begroting die zich beperkt tot kerntaken, zonder “federale ambitie”. De fractie keerde zich ook tegen nieuwe eigen middelen zoals de CORE-heffing en vroeg om meer transparantie rond EU-schulden.
Europese Rekenkamer: fundamentele kritiek op begrotingsomvang, flexibiliteit en eigen middelen
De Europese Rekenkamer uitte in januari stevige kritiek op meerdere onderdelen van het voorgestelde MFK 2028–2034. In een advies van 12 januari waarschuwde ze voor gebreken in de opzet van het Europees Concurrentiefonds (ECF, €410 miljard) en het vernieuwde Horizon Europe-programma (€175 miljard). De Rekenkamer stelde een gebrek aan onderbouwing van de Europese meerwaarde, onvoldoende prestatiegerichte evaluatie, te ruime flexibiliteit zonder duidelijke selectiecriteria en een tekort aan sterke auditregels vast. Ze pleitte voor strengere voorwaarden rond excellentie, impact en transparantie bij de toewijzing van middelen.
Op 28 januari volgde een nieuw rapport over het volledige Commissievoorstel voor het MFK (€2.000 miljard). Hoewel dit op papier een stijging van 59% lijkt, merkt de Rekenkamer op dat de reële stijging beperkt blijft tot 1,13% → 1,15% van het EU-BNI als men de terugbetaling van de NextGenerationEU-schuld buiten beschouwing laat. Ook de verschuiving van gedeeld naar direct beheer (van 66% naar 46%) baart zorgen, wegens administratieve druk en onevenwichtige geografische spreiding van middelen. De flexibiliteit van speciale instrumenten wordt onvoldoende gekwantificeerd, en wat de inkomsten betreft, waarschuwt de Rekenkamer dat 77% van de extra middelen indirect toch door nationale begrotingen wordt gedragen. Tot slot roept ze op om de plafonds voor eigen middelen te herzien, zeker in het licht van de extra €90 miljard aan steun voor Oekraïne.
Januari 2026 maakt duidelijk dat het nieuwe MFK niet zomaar een technocratische oefening is, maar een diep politiek debat over de rol, structuur en omvang van de EU-begroting. Grote spanningsvelden zijn:
Centralisatie vs. regionale autonomie
Flexibiliteit vs. voorspelbaarheid
Industrieel beleid vs. sociaal beleid
Ambitie vs. begrotingsdiscipline
De komende maanden worden cruciaal om te zien of er voldoende consensus groeit om eind 2026 tot een akkoord te komen. VLEVA houdt je in deze nieuwe blogreeks op de hoogte van de nieuwe ontwikkelingen.
