14 januari 2026 - door Hazel Tyssen
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft groen licht van de Raad om op 17 januari 2026 haar handtekening onder het EU-Mercosur vrijhandels- en partnerschapsakkoord te zetten.
Op 9 januari 2026 stemde de Raad voor de ondertekening. Frankrijk, Polen, Oostenrijk, Ierland en Hongarije konden geen blokkerende minderheid vormen. België onthield zich.
Het akkoord creëert de grootste vrijhandelszone ter wereld en markeert een belangrijke stap voor de EU in het diversifiëren van haar handelsrelaties. Tegelijk is er felle kritiek vanuit landbouw- en milieuorganisaties.
Na ondertekening kan het interim-handelsakkoord al voorlopig van kracht worden. De definitieve inwerkingtreding hangt nog af van de goedkeuring door het Europees Parlement.
Na 25 jaar onderhandelen ligt het eindelijk op tafel voor ondertekening: het EU-Mercosur Partnerschapsakkoord (EMPA). Met dit akkoord vormen de Europese Unie en de Zuid-Amerikaanse douane-unie van Brazilië, Argentinië, Uruguay en Paraguay samen de grootste vrijhandelszone ter wereld.
Het traject was lang en complex, en is nog niet afgelopen. Hieronder schetst VLEVA de belangrijkste stappen die het akkoord tot vandaag heeft doorlopen — en die nog volgen.
Het parcours was hobbelig. Zorgen over landbouw en milieu, interne verdeeldheid binnen de EU en politieke wendingen in zowel Europa als Mercosur zorgden jarenlang voor vertraging. Pas eind 2024 werden de onderhandelingen tussen de twee partijen definitief afgerond.
Op 3 september 2025 legde de Europese Commissie het akkoord formeel voor aan de Raad en het Europees Parlement ter goedkeuring. Om het goedkeuringsproces te versnellen, splitste de Commissie het akkoord op in twee onderdelen:
Volledig partnerschapsakkoord (EMPA)
Brengt politieke dialoog, samenwerking en uitgebreide sectorale betrokkenheid samen binnen één kader, met daarnaast ook een handels- en investeringspijler. Omdat het zowel EU- als nationale bevoegdheden raakt, vereist dit akkoord goedkeuring door de Raad, het Europees Parlement én ratificatie door alle nationale parlementen van de lidstaten.
Tijdelijk handelsakkoord (iTA)
Weerspiegelt de handels- en investeringspijler van het EMPA en functioneert als een zelfstandig akkoord totdat het volledige EMPA in werking treedt. Aangezien het om een exclusieve EU-bevoegdheid gaat, volstaat goedkeuring door de Raad en het Europees Parlement.
👉 In dit VLEVA-artikel lees je meer over de inhoud van het akkoord dat op 3 september 2025 aan de Raad en het Europees Parlement werd voorgelegd.
Een cruciale volgende stap is een besluit van de Raad dat toestaat het akkoord te ondertekenen en, indien nodig, provisioneel toe te passen vóór de formele inwerkingtreding. Hiervoor is een gekwalificeerde meerderheid vereist: minstens 55% van de lidstaten, die samen 65% van de EU-bevolking vertegenwoordigen.
Poging 1
Oorspronkelijk stond de ondertekening gepland op 20 december 2025, maar de stemming in de Raad bleef uit. Lidstaten met een sterke focus op traditionele landbouw dreigden een blokkerende minderheid te vormen. Onder die druk stelde de Europese Commissie de ondertekening uit tot januari 2026.
Poging 2
In de tussentijd werkte de Commissie aan extra garanties voor de landbouwsector. Dat bleek voldoende om een blokkade te vermijden. Op 9 januari 2026 stemde de Raad uiteindelijk positief over de ondertekening én over de provisionele toepassing van zowel het tijdelijk handelsakkoord als delen van het bredere partnerschapsakkoord.
Frankrijk, Polen, Oostenrijk, Ierland en Hongarije stemden tegen, maar konden geen blokkerende minderheid vormen. België onthield zich.
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en de voorzitter van de Europese Raad, António Costa, reizen op zaterdag 17 januari 2026 naar Paraguay om het akkoord officieel te ondertekenen, samen met hun Mercosur-tegenhangers.
Het Europees Parlement moet nog zijn toestemming geven voor zowel het volledige partnerschapsakkoord (EMPA) als het interim-handelsakkoord (iTA). Het Parlement kan het akkoord alleen goedkeuren of verwerpen; inhoudelijke wijzigingen zijn niet mogelijk. In de praktijk geeft het Parlement vaak al vóór de ondertekening en voorlopige toepassing zijn instemming, maar dat is in dit dossier niet gebeurd. De Commissie heeft dus geen garantie op een positieve stemming.
Binnen het Europees Parlement lopen de meningen uiteen. De Europese Volkspartij (EPP), de Socialisten en Democraten (S&D) en Renew Europe zullen naar verwachting vóór stemmen. De Groenen/EVA en The Left, maar ook extreemrechts zijn daarentegen uitgesproken tegenstanders. Binnen fracties kunnen echter afwijkende stemmen voorkomen.
Tegenstanders overwegen bovendien om het akkoord vooraf voor te leggen aan het Europees Hof van Justitie, om de verenigbaarheid met de EU-verdragen te laten toetsen en zo de procedure te vertragen. Een stemming hierover kan plaatsvinden tijdens de plenaire zitting in januari in Straatsburg (19–22 januari). Ook lidstaten kunnen zo een procedure aanvragen.
Als de juridische toetsing wordt goedgekeurd, kan het Europees Parlement pas over het akkoord stemmen nadat het Hof zijn advies heeft uitgebracht. Dit proces duurt meestal 18 tot 24 maanden. Lukt het niet om een toetsing te laten uitvoeren, dan wordt de definitieve stemming over het akkoord verwacht in februari of maart 2026.
Na instemming van het Europees Parlement neemt de Raad formele conclusies aan om de definitieve goedkeuring op EU-niveau af te ronden.
Voor een gemengd akkoord zoals het EMPA is vervolgens ratificatie door alle nationale parlementen van de lidstaten vereist — een proces dat jaren kan duren, zoals eerder bleek bij CETA. Deze stap is niet nodig voor het tijdelijk handelsakkoord.
Na alle vereiste goedkeuringen wordt het akkoord officieel gepubliceerd in het EU-Publicatieblad, een noodzakelijke stap richting inwerkingtreding.
Het handelsakkoord treedt definitief in werking.
Een van de grootste zorgen van de Europese landbouwsector is dat een instroom van goedkope producten uit Zuid-Amerika de markten in Europa onder druk zou zetten. Om dit te voorkomen, voorziet de Europese Commissie in beschermingsmaatregelen zoals een vrijwaringsclausule en aanvullende garanties.
Deze clausule geeft de EU het recht om snel en gericht op te treden bij onverwachte en schadelijke invoer vanuit Mercosur. Om dit instrument juridisch te verankeren, presenteerde de Commissie op 9 oktober 2025 een voorstel tot verordening dat de clausule omzet in bindende EU-wetgeving.
Op 17 december 2025 bereikten het Europees Parlement en de Raad een voorlopig politiek akkoord over deze regels. De kernpunten zijn:
Bij een importstijging van meer dan 5% of een prijsdaling van meer dan 5% (t.o.v. het driejaarsgemiddelde) kan een onderzoek naar schade en het opschorten van preferentiële tarieven worden gestart
De Commissie kan de monitoring uitbreiden naar niet-gevoelige producten op verzoek van de EU-industrie.
Onderzoeken voor gevoelige producten moeten binnen 3 maanden worden afgerond, voor niet-gevoelige producten binnen 6 maanden. Voor gevoelige producten kunnen voorlopige maatregelen binnen 21 dagen worden genomen.
De Commissie monitort de invoer van gevoelige producten continu en rapporteert minstens halfjaarlijks aan het Europees Parlement en de Raad.
De uitwisseling van gegevens tussen lidstaten en Commissie wordt verbeterd.
Op 9 januari 2026 keurde de Raad het voorlopig politiek akkoord formeel goed. Het Europees Parlement wordt verwacht het akkoord formeel goed te keuren op 9 februari 2026.
Deze verordening geldt voor het interim-handelsakkoord zodra deze laatste definitief in werking treedt en blijft van kracht wanneer het iTA wordt vervangen door het volledige EMPA. Tijdens de voorlopige toepassing van het iTA is de Commissie al gemachtigd om tijdelijke bilaterale beschermingsmaatregelen voor de landbouw te nemen via uitvoeringsregels.
Om de zorgen van lidstaten nog verder weg te nemen, deed de Commissie aanvullende toezeggingen. Deze komen bovenop de garanties neergeschreven in het voorstel van 3 september 2025.
Vanaf 2028 kunnen lidstaten vroegtijdig tot 45 miljard euro extra geld inzetten voor landbouwers en plattelandsgemeenschappen.
Minstens 10% van de middelen van elk nationaal en regionaal partnerschapsplan wordt besteed aan plattelandsontwikkeling.
De Commissie werkt aan een verordening om de maximale residuniveaus van bepaalde pesticiden te verlagen tot “technisch nul” en producten met dergelijke residuen te verbieden.
Extra personeel wordt ingezet aan belangrijke EU-invoerpunten om de controle op ingevoerde voedselproducten uit Mercosur te versterken.
Er wordt gewerkt aan maatregelen om de impact van het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) op de prijs van kunstmest te verzachten, inclusief mogelijke tariefverlagingen en tijdelijke aanpassingen met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2026.
Voor Europese bedrijven opent het Mercosur-akkoord de deur naar een markt van maar liefst 295 miljoen consumenten. Tot nu toe was Mercosur het enige grote Latijns-Amerikaanse handelsblok zonder preferentiële overeenkomst met de EU. Europese ondernemingen ondervinden dat vandaag via hoge invoerrechten, complexe administratieve procedures en uiteenlopende normen. Het wegwerken van die handelsbelemmeringen moet de concurrentiekracht en groeikansen van Europese bedrijven aanzienlijk versterken.
Dat belang wordt in Vlaanderen, een van de meest open economieën van Europa, extra scherp aangevoeld. Vooral exportgerichte sectoren zoals chemie, farma, transportmateriaal, machineonderdelen, elektronica, maar ook agrovoeding zien nieuwe kansen.
Het Vlaamse bedrijfsleven reageert dan ook positief op de ondertekening van het akkoord.
🗣️ VLEVA-lid Agoria stelt: “Het EU-Mercosur-akkoord is noodzakelijk om onze handelsrelaties te diversifiëren, onze industriële basis te versterken en toegang tot grondstoffen te vergemakkelijken. Het is een strategisch instrument in een wereld die enorm onzeker is geworden. Nu moet het Europees Parlement zorgen voor een snelle ratificatie.”
🗣️ Ook Voka en UNIZO (beide VLEVA-leden) benadrukken het economische belang: “Dit akkoord opent nieuwe markten voor Belgische bedrijven en versterkt onze internationale concurrentiekracht.”
Landbouw- en milieuorganisaties blijven daarentegen uitgesproken kritisch. Volgens hen bieden de bijkomende garanties en beschermingsmechanismen onvoldoende zekerheid over een effectieve uitvoering of bijsturing. Landbouwers vrezen oneerlijke concurrentie van goedkopere producten uit Mercosur die niet aan dezelfde normen moeten voldoen, terwijl milieuorganisaties waarschuwen voor ontbossing en het gebrek aan afdwingbare klimaat- en duurzaamheidsverplichtingen.
Ook in Vlaanderen weerklinkt die stevige tegenstand:
🗣️ Boerenbond (VLEVA-lid) noemt het akkoord een “kaakslag voor onze boeren”, die dagelijks instaan voor veilig en duurzaam voedsel voor de Europese consument. De landbouworganisatie roept de Europese Parlementsleden dan ook op om het akkoord in zijn huidige vorm niet goed te keuren bij de finale stemming, die nog moet plaatsvinden.
👉 De eerstvolgende stap is de ondertekening van zowel het interim-handelsakkoord (iTA) als het volledige partnerschapsakkoord (EMPA) in Paraguay op 17 januari 2026.
👉 Het interim-handelsakkoord kan daarna al voorlopig van kracht worden in afwachting van de stemming in het Europees Parlement. Dit vanaf de datum die in het EU-Publicatieblad wordt vastgesteld en zodra de Mercosur-partnerlanden hun interne procedures voor voorlopige toepassing hebben afgerond.
👉 Daarnaast zullen ook grote delen van de politieke en samenwerkingshoofdstukken van het EMPA voorlopig worden toegepast, wachtend op de afronding van de ratificatieprocedures.
Besluit van de Raad tot ondertekening en voorlopige toepassing
Tekst van het voorlopig politiek akkoord over de bilaterale vrijwaringsclausule
Officiële voorstellen van de Europese Commissie tot ondertekening en conclusies
