28 oktober 2026 - door Paula Verschaeve
Op 27 oktober presenteerde de Europese Commissie een pakket maatregelen om Europa beter voor te bereiden op klimaatrisico’s, de weerbaarheid te versterken en de gevolgen van klimaatverandering beter aan te pakken.
Het pakket bestaat uit een voorstel voor een Europese wet inzake klimaatweerbaarheid, aangevuld met praktische instrumenten en ondersteunende maatregelen om overheden, bedrijven en andere belanghebbenden te helpen beter geïnformeerde beslissingen te nemen. Denk bijvoorbeeld aan een Climate Insurance Alliance, nieuwe online informatietools en een initiatief om de 100 meest kwetsbare gebieden voor klimaatverandering in Europa in kaart te brengen. 🎯
💡 In dit artikel ontdek je wat het pakket concreet inhoudt en welke maatregelen relevant zijn voor Vlaanderen. Liever eerst de grote lijnen? Lees dan het beknopte persbericht van de Europese Commissie.
Europa krijgt steeds vaker te maken met extreme weersomstandigheden, zoals hittegolven, droogte en overstromingen. Die bedreigen niet alleen de veiligheid en gezondheid van burgers, maar veroorzaken ook grote economische schade. Daarom wil de Europese Commissie meer inzetten op preventie en voorbereiding, in plaats van pas in te grijpen wanneer een ramp zich voordoet.
Met het EU-kader voor klimaatweerbaarheid wil de Commissie Europa beter voorbereiden op klimaatrisico’s en de gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk beperken. Het kader legt de basis voor een gemeenschappelijke en proactieve aanpak op Europees, nationaal en lokaal niveau. Daarbij staan betere klimaatrisicobeoordelingen, duidelijke verantwoordelijkheden, strategische planning en gerichte investeringen centraal.
Omdat klimaatrisico’s niet stoppen aan landsgrenzen of binnen één beleidsdomein, zet de Commissie ook in op grensoverschrijdende samenwerking en een geïntegreerde aanpak. Zo wil ze beter inspelen op de onderlinge afhankelijkheden tussen sectoren en de mogelijke kettingreacties van klimaatrisico’s.
Het kader omvat een voorstel voor een Europese verordening inzake klimaatweerbaarheid, aangevuld met praktische instrumenten en ondersteunende maatregelen. Die moeten overheden, bedrijven en andere belanghebbenden helpen om klimaatrisico’s beter te begrijpen, zich erop voor te bereiden en klimaatweerbaarheid vanaf het begin te verankeren in beleid, planning en investeringen.
Met het voorstel voor een Europese verordening inzake klimaatweerbaarheid wil de Europese Commissie een gemeenschappelijk kader creëren om Europa beter voor te bereiden op klimaatrisico’s op korte, middellange en lange termijn. Het voorstel moet de weerbaarheid van de samenleving, economie en natuur versterken, met bijzondere aandacht voor de gezondheid en veiligheid van burgers, infrastructuur en ecosystemen. Zo wil de Commissie ook bijdragen aan de klimaatadaptatiedoelstellingen van de Europese klimaatwet en het Klimaatakkoord van Parijs.
Volgende elementen staan centraal:
1) Een gemeenschappelijke doelstelling voor klimaatweerbaarheid: De EU en haar lidstaten moeten hun weerbaarheid tegen klimaatrisico’s voortdurend versterken, op korte, middellange en lange termijn. Daarbij staan de bescherming van mensen, economie, infrastructuur, natuur en voedselzekerheid centraal.
2) Een gemeenschappelijk klimaatscenario: De EU hanteert een referentiescenario met een wereldwijde temperatuurstijging van 1,5 °C tegen 2030, 2 °C tegen 2050 en 3 °C tegen 2100, ten opzichte van het pre-industriële niveau. Dit vormt de basis voor klimaatrisicobeoordelingen en strategische plannen. Lidstaten moeten overheden aanmoedigen om het scenario ook bij onder meer begrotingen en ruimtelijke planning te gebruiken.
3) Betere klimaatrisicobeoordelingen: Het Europees Milieuagentschap moet uiterlijk 30 juni 2028 een Europese klimaatrisicobeoordeling uitvoeren. De lidstaten volgen uiterlijk 30 juni 2029 met een nationale beoordeling, waar relevant ook op regionaal en lokaal niveau. Beide beoordelingen worden om de vijf jaar herhaald.
4) Een strategisch EU-plan voor klimaatweerbaarheid: De Europese Commissie moet uiterlijk 30 september 2028 een Europees strategisch plan vaststellen. Het plan steunt op klimaatrisicobeoordelingen, bevat indicatoren en houdt rekening met kwetsbare groepen en regio’s. Burgers krijgen inspraak. Uiterlijk 30 september 2033 wordt het plan geëvalueerd en bijgewerkt, en vervolgens om de vijf jaar.
5) Een nationaal strategisch plan voor klimaatweerbaarheid: De verordening moet de administratieve lasten voor de lidstaten verminderen door bestaande planningsverplichtingen en -instrumenten te vereenvoudigen tot één nationaal strategisch plan. Elke lidstaat moet uiterlijk 31 december 2030 een nationaal plan vaststellen, afgestemd op het Europese plan. Daarin worden de belangrijkste klimaatrisico’s, maatregelen en verantwoordelijke overheden vastgelegd. Een centrale instantie coördineert de uitvoering. Regionale en lokale overheden en burgers worden betrokken. De plannen worden om de vijf jaar geëvalueerd en bijgewerkt.
6) Meer grensoverschrijdende samenwerking: Lidstaten moeten bij de voorbereiding of herziening van hun nationale plannen overleggen met andere lidstaten die er aanzienlijke gevolgen van kunnen ondervinden, waaronder minstens hun buurlanden. Dat overleg gaat over gedeelde klimaatrisico’s, geplande maatregelen en samenwerking.
7) Een online kennisplatform voor klimaatweerbaarheid: De Commissie zorgt voor een online platform met informatie over klimaatrisico’s, klimaatadaptatie en weerbaarheid. Het platform biedt ook toegang tot een Europese klimaatviewer, die toekomstige klimaatrisico’s lokaal inzichtelijk maakt.
8) Jaarlijkse statistieken over klimaatschade: Vanaf uiterlijk 31 december 2030 publiceert Eurostat jaarlijks statistieken over sterfgevallen en economische verliezen als gevolg van klimaatverandering, op basis van gegevens van lidstaten en eventueel andere bronnen.
9) Evaluatie en verslaglegging: De Europese Commissie brengt uiterlijk 30 september 2033 verslag uit aan het Europees Parlement en de Raad over de toepassing van de verordening. Indien nodig kan ze aanvullende wetgeving voorstellen.
10) Inwerkingtreding: De verordening treedt in werking op de twintigste dag na publicatie in het EU-Publicatieblad en is rechtstreeks toepasselijk in alle lidstaten.
De Europese Commissie lanceert verschillende online instrumenten om overheden, bedrijven en burgers beter te informeren over klimaatrisico’s en hen te ondersteunen bij het nemen van maatregelen.
De nieuwe European Climate Viewer maakt toekomstige klimaatrisico’s inzichtelijk op lokaal en regionaal niveau. Op basis van Copernicus-klimaatgegevens toont de tool bijvoorbeeld hoe hittegolven en waterschaarste kunnen evolueren bij verschillende opwarmingsscenario’s.
Daarnaast helpt de Navigator of Climate Resilience Tools gebruikers om geschikte instrumenten te vinden, terwijl de Solutions Explorer concrete klimaatadaptatiemaatregelen en goede praktijkvoorbeelden uit Europese regio’s en steden bundelt.
De Commissie wil ook een Earth System Tipping Point Observatory oprichten. Dat observatorium moet de EU en haar lidstaten helpen om de risico’s van mogelijke kantelpunten in het klimaat en ecosystemen beter te begrijpen en aan te pakken. Daarnaast wil de Commissie klimaatprojecties en gegevens verbeteren en de vroegtijdige waarschuwing voor extreme weersomstandigheden versterken.
Deze instrumenten worden samengebracht in een centraal Europees online platform voor klimaatweerbaarheid, dat op termijn de bestaande website Climate-ADAPT zal vervangen. Zo wil de Commissie betrouwbare klimaatinformatie en praktische oplossingen toegankelijker maken en de uitvoering van klimaatadaptatiemaatregelen ondersteunen.
Steden en regio’s spelen een belangrijke rol bij klimaatadaptatie. De Europese Commissie wil hen daarom gerichter ondersteunen, met bijzondere aandacht voor kwetsbare gebieden, sociale inclusie en natuurgebaseerde oplossingen. Ze zal ook 100 van de meest kwetsbare Europese gebieden identificeren en hun klimaatrisico’s in kaart brengen.
Via de EU-missie voor aanpassing aan de klimaatverandering ondersteunt de Commissie lokale en regionale overheden met financiering, advies, proefprojecten en kennisuitwisseling. De Climate City Capital Hub brengt lokale overheden in contact met publieke en private investeerders. Daarnaast moeten nationale adaptatiehubs de samenwerking tussen verschillende bestuursniveaus versterken en investeringen in klimaatweerbaarheid vergemakkelijken.
Ook het Nieuw Europees Bauhaus draagt bij aan klimaatbestendige steden en buurten, onder meer via betaalbare, duurzame en innovatieve bouwoplossingen.
Tot slot zal de Commissie binnen zes maanden na de goedkeuring van de Europese wet inzake klimaatweerbaarheid een uitvoeringsplan voorstellen. Dat moet de uitvoering van de verordening ondersteunen, ook op lokaal en regionaal niveau, binnen de bestaande begrotingskaders en toekomstige initiatieven.
De Europese Commissie wil de ontwikkeling en marktintroductie van innovatieve oplossingen voor klimaatweerbaarheid versnellen. De wereldwijde markt voor deze producten, technologieën en diensten zou tegen 2050 ongeveer 3.500 miljard euro kunnen bedragen. Dat biedt nieuwe groei- en exportkansen voor Europese bedrijven.
Om die kansen te benutten, zet de Commissie in op onderzoek en innovatie via Horizon Europe. Met gerichte initiatieven wil ze bedrijven, kmo’s en start-ups ondersteunen bij de ontwikkeling, het testen en de commercialisering van klimaatbestendige technologieën. Daarnaast onderzoekt de Commissie of klimaatweerbaarheid een thema kan worden binnen het Industrial Forum en overweegt ze in 2027 een Climate Resilience Industry and Innovation Dialogue te organiseren. Die moet bedrijven, onderzoekers en andere belanghebbenden samenbrengen om de ontwikkeling en opschaling van innovatieve oplossingen te stimuleren.
Via het proefproject Climate Resilience Technologies Mapping wil de Commissie bovendien opkomende technologieën, marktkansen en concurrentietrends in kaart brengen. Ook wil ze klimaatweerbaarheid sterker verankeren in Europese normen en overheidsopdrachten, zodat de vraag naar klimaatbestendige producten en diensten toeneemt.
Verder onderzoekt de Commissie hoe het Sociaal Klimaatfonds, met maximaal 86,7 miljard euro aan middelen, investeringen in klimaatbestendige technologieën kan ondersteunen, met bijzondere aandacht voor betaalbaarheid en kwetsbare groepen.
Tot slot wil ze via internationale partnerschappen, waaronder Global Gateway, Europese bedrijven helpen om nieuwe investerings- en exportkansen te benutten.
Om de Europese infrastructuur, gebouwen, ecosystemen en economie aan te passen aan toekomstige klimaatomstandigheden, zijn naar schatting jaarlijks 70 miljard euro aan investeringen nodig. De Europese Commissie wil daarom publieke en private investeringen in klimaatweerbaarheid stimuleren en de verzekeringskloof bij klimaatschade verkleinen.
Meer publieke en private investeringen mobiliseren
Binnen het voorgestelde Meerjarig Financieel Kader 2028-2034 wil de Commissie klimaatweerbaarheid ondersteunen via de nationale en regionale partnerschapsplannen en Europese programma’s zoals Horizon Europe, LIFE en het Europees Concurrentiefonds. Daarnaast onderzoekt ze fiscale stimulansen, zoals belastingkredieten en versnelde afschrijvingen, en wil ze via aangepaste staatssteunregels en de EU-taxonomie investeringen in klimaatweerbaarheid vergemakkelijken.
De Europese Investeringsbank (EIB) voorziet tussen 2026 en 2030 minstens 30 miljard euro voor klimaatadaptatie. Ze wil daarbij sterker inzetten op garanties, risicodeling en de combinatie van Europese subsidies met EIB-leningen. Via adviesprogramma’s zoals ADAPT, Green Gateway en JASPERS en instrumenten zoals ClimateSET en de EIB Group Green Checker ondersteunt ze ook de voorbereiding, financiering en beoordeling van klimaatbestendige investeringen.
De verzekeringskloof bij klimaatschade verkleinen
Historisch gezien was slechts ongeveer 25% van de schade door natuurrampen in de EU verzekerd. Daarom richt de Commissie een Climate Insurance Alliance op, die verzekeraars, overheden, investeerders en andere betrokkenen samenbrengt. Tegen eind 2027 moet de alliantie concrete maatregelen voorstellen om verzekeringen toegankelijker en betaalbaarder te maken, preventie te stimuleren en de verzekeringscapaciteit te versterken. Ook publiek-private samenwerkingen worden onderzocht.
Daarnaast wil de Commissie samen met EIOPA de bestaande PROTECT-tool verder ontwikkelen om eigenaars beter te informeren over klimaatrisico’s en preventiemaatregelen. Een nieuw Observatory for Catastrophe Risk Insurability moet de verzekeringskloof en de oorzaken ervan beter in kaart brengen.
De Europese Commissie wil klimaatweerbaarheid structureel integreren in alle Europese beleidsdomeinen, volgens het principe climate resilience by design. Dat betekent dat bij beleidskeuzes en investeringen vanaf het begin rekening wordt gehouden met toekomstige klimaatrisico’s. Hiervoor bouwt de Commissie voort op bestaande regelgeving en kondigt ze verschillende initiatieven aan:
🔹 Veiligheid en gezondheid: De Commissie werkt aan een Europees hittegolfplan, overweegt een actieplan voor energie-efficiënte koeling en verwarming in 2027 en onderzoekt via de Quality Jobs Act hoe werknemers beter beschermd kunnen worden tegen extreme weersomstandigheden.
🔹 Energie en transport: Via de TEN-E- en TEN-T-regelgeving wil de Commissie klimaatweerbaarheid sterker integreren in energie- en transportinfrastructuur. Ook de Europese havenstrategie stimuleert klimaatbestendige investeringen en plannen.
🔹 Gebouwen, landbouw en natuur: De Commissie zet in op klimaatbestendige gebouwen, onder meer via de richtlijn energieprestatie van gebouwen. Ook het toekomstige gemeenschappelijk landbouwbeleid, de natuurherstelverordening en nieuwe richtsnoeren voor klimaatbestendige landschappen moeten de weerbaarheid versterken.
🔹 Waterbeheer en kustgebieden: De Commissie overweegt een nieuw Europees waterinitiatief, met aandacht voor waterefficiëntie, droogte en overstromingen. Daarnaast onderzoekt ze een Ocean Act en een herziening van de kaderrichtlijn mariene strategie.
🔹 Toerisme: In de komende Europese strategie voor duurzaam toerisme (verwacht 4 november) wil de Commissie aandacht besteden aan de klimaatrisico’s voor toeristische bestemmingen en ondernemingen. Daarbij houdt ze rekening met veranderende reispatronen en nieuwe kansen voor onder meer landelijke, noordelijke en bergachtige gebieden en minder bezochte bestemmingen.
🔹 Internationale samenwerking: Via onder meer Global Gateway wil de Commissie klimaatweerbaarheid sterker verankeren in internationale partnerschappen, investeringen en de samenwerking met buurlanden en kandidaat-lidstaten.
Het Europees Parlement en de Raad buigen zich nu over de mededeling en kunnen hierop formeel reageren via een resolutie of conclusies. Het voorstel voor een verordening inzake klimaatweerbaarheid ligt nu voor bij het Europees Parlement en de Raad. Beide instellingen zullen eerst hun onderhandelingspositie bepalen, waarna de onderhandelingen over de definitieve tekst van start kunnen gaan.
Mededeling over het EU-kader voor klimaatweerbaarheid (zie bijlage)
Het voorstel voor een verordening inzake klimaatweerbaarheid COM(2026) 730 (zie bijlage)
