05 maart 2026 - door Florence De Vlam
Op 4 maart stelde de Europese Commissie de EU Ports Strategy voor. Met deze strategie wil de EU Europese havens sterker, duurzamer en veiliger maken. Havens zijn cruciale knooppunten voor handel, energie en logistiek en spelen een belangrijke rol in de Europese economie. Tegelijk staan ze voor grote uitdagingen, zoals de energietransitie, toenemende internationale concurrentie en nieuwe veiligheidsrisico’s.
De strategie wil de concurrentiekracht van havens versterken, onder meer via innovatie, digitalisering en betere verbindingen met spoor en binnenvaart.
Havens krijgen een belangrijke rol in de energietransitie, bijvoorbeeld via elektrificatie, duurzame brandstoffen en samenwerking met industriële clusters.
De EU wil ook havens beter beschermen en veerkrachtiger maken, onder meer tegen criminaliteit, cyberdreigingen en geopolitieke risico’s, en tegelijk investeren in infrastructuur, vaardigheden en financiering.
Havens zijn cruciale knooppunten voor de Europese economie. Ze verbinden Europa met wereldwijde handelsstromen en zorgen voor de aan- en afvoer van goederen, energie en grondstoffen. Tegelijk zijn ze belangrijk voor de verbinding met eilanden, kustgebieden en afgelegen regio’s. De rol van havens verandert snel. Ze moeten investeren in digitalisering, verduurzaming en veiligheid, terwijl ook geopolitieke spanningen, cyberdreigingen en internationale concurrentie toenemen. Met de EU Ports Strategy wil de Europese Commissie Europese havens sterker, duurzamer en veerkrachtiger maken. De strategie bouwt voort op het havenbeleid uit 2013 en bundelt nieuwe en bestaande initiatieven voor de toekomst van Europese havens.
De strategie wil de concurrentiekracht van Europese havens versterken. Ze zet in op innovatie, digitalisering, betere verbindingen met het achterland, duidelijke EU-financieringsprioriteiten en minder administratieve lasten. Havens opereren in een wereldwijde markt en concurreren met havens buiten de EU. Europese bedrijven investeren ook in buitenlandse havens en werken samen rond onder meer schone energie en alternatieve brandstoffen. De concurrentiepositie hangt niet alleen af van kosten, maar ook van regelgeving en standaarden. De Commissie zal daarom kijken naar de impact van onder meer het emissiehandelssysteem en de regels rond duurzame brandstoffen voor de scheepvaart. Daarnaast blijven servicekwaliteit en goede spoor- en binnenvaartverbindingen belangrijk.
Europese havens trekken veel buitenlandse investeringen aan. Die zijn belangrijk, maar kunnen ook risico’s meebrengen wanneer buitenlandse actoren invloed krijgen op strategische infrastructuur. De Commissie wil daarom dat lidstaten buitenlandse investeringen beter beoordelen, bijvoorbeeld op mogelijke invloed op strategische beslissingen, operationele controle of afhankelijkheid van risicovolle leveranciers. Ook vanuit defensieoogpunt is dit belangrijk. Lidstaten moeten risico’s rond buitenlandse controle beperken en indien nodig maatregelen nemen om kritieke transportstromen te garanderen.
Innovatie speelt een sleutelrol in de ontwikkeling van havens. Nieuwe technologieën, zoals artificiële intelligentie, kunnen havens efficiënter en duurzamer maken. De Commissie wil daarom meer inzetten op de toepassing van innovatieprojecten. Binnen Horizon Europe komt onder meer het initiatief 'Ports of the Future'. Ook technologieën rond alternatieve brandstoffen, elektrificatie, energie-efficiëntie en digitalisering krijgen extra aandacht. Samenwerking tussen bedrijven, onderzoeksinstellingen en overheden blijft belangrijk om nieuwe oplossingen sneller op de markt te brengen.
De efficiëntie van havens staat onder druk door grotere schepen, langere wachttijden en beperkte ruimte. Ook zwakke verbindingen met spoor en binnenvaart kunnen logistieke ketens vertragen. De strategie wil daarom betere verbindingen tussen havens en het achterland stimuleren. Digitalisering kan daarbij helpen door havenbezoeken beter te plannen, wachttijden te verminderen en logistieke processen te optimaliseren.
Een goed functionerende interne markt is een belangrijke troef voor Europese havens. Verschillen in regelgeving of trage vergunningsprocedures kunnen die positie echter verzwakken. EU-regels rond staatssteun moeten zorgen voor transparantie bij publieke investeringen in havens. Ook concessies en leaseovereenkomsten met terminaloperatoren moeten investeringen mogelijk maken en tegelijk flexibiliteit bieden voor nieuwe uitdagingen. Daarnaast verandert de havensector door de toenemende integratie van logistieke bedrijven en rederijen. Dat kan efficiëntievoordelen opleveren, maar de EU wil tegelijk eerlijke concurrentie blijven waarborgen.
Kernacties
Gebruik van duidelijke principes voor EU-financiering en investeringen in havens in derde landen.
Ontwikkeling van richtsnoeren voor lidstaten om buitenlandse investeringen in havens beter te beoordelen.
Ondersteuning van de digitale en groene transformatie van Europese havens via innovatie en de toepassing van nieuwe technologieën.
Een groot deel van de goederen die via Europese havens passeren, heeft met energie te maken. Daardoor groeien havens uit tot belangrijke hubs voor energie en industrie.
Elektrificatie van havens: sleutel voor decarbonisatie
Steeds meer havens bieden walstroom aan voor schepen, maar de uitrol verloopt ongelijk. De Commissie wil daarom extra maatregelen nemen om elektrificatie te versnellen en meer transparantie te creëren over prijzen en toekomstige vraag. De groeiende elektriciteitsvraag vraagt ook voldoende netcapaciteit. Lidstaten worden aangemoedigd om slimme netoplossingen te ondersteunen en bestaande infrastructuur efficiënter te gebruiken. Europese infrastructuurregels moeten bovendien de integratie van offshore hernieuwbare energie in havens vergemakkelijken.
Vergunningen en snellere netaansluitingen
Nieuwe energieprojecten, zoals offshore wind, vragen meer ruimte en betere infrastructuur in havens. Europese initiatieven moeten daarom snellere netaansluitingen mogelijk maken. Lidstaten worden aangemoedigd om energie-infrastructuur in havens als projecten van groot openbaar belang te beschouwen.
Havens als hubs voor duurzame brandstoffen
Havens spelen ook een belangrijke rol bij de uitrol van schone brandstoffen voor de scheepvaart. De Commissie wil daarom de beschikbaarheid van duurzame brandstoffen in havens verbeteren en investeren in infrastructuur voor alternatieve brandstoffen. Daarnaast kunnen inkomsten uit het Europese emissiehandelssysteem worden ingezet voor investeringen in de decarbonisatie van de maritieme sector. Initiatieven zoals de Renewable and Low-Carbon Fuels Alliance zullen de toekomstige behoefte aan infrastructuur voor duurzame brandstoffen analyseren. Havens kunnen ook een rol spelen in waterstofprojecten en internationale energiecorridors.
Industriële clusters en energiedeling in havengebieden
Havens zijn belangrijke locaties voor industrie op basis van schone energie. De Commissie wil daarom de samenwerking versterken tussen havens, energiebedrijven, lokale overheden en industriële clusters. Daarbij kan worden ingezet op hernieuwbare energie, energiedeling, hergebruik van restwarmte en energie-gemeenschappen in havengebieden.
Havens zijn zowel economische motoren als gevoelige ecosystemen. Het beleid moet daarom een evenwicht vinden tussen economische ontwikkeling, klimaatdoelen en milieubescherming. De EU wil regels vereenvoudigen zonder het beschermingsniveau te verlagen. Zo wil de Commissie de criteria binnen de EU-taxonomie vereenvoudigen en milieubeoordelingen van projecten versnellen via digitalisering en kortere procedures. Havens kunnen ook een rol spelen in circulaire activiteiten, zoals recyclage en verwerking van materialen. Tegelijk vraagt de overgang naar nieuwe brandstoffen aangepaste voorzieningen voor afval en reststromen. Lidstaten worden aangemoedigd om emissies en luchtverontreiniging in havens beter te monitoren en op te nemen in hun nationale klimaat- en luchtkwaliteitsplannen. De Commissie wil daarnaast werken aan een meer uniforme aanpak voor het meten en rapporteren van emissies in havens.
Kernacties
Vergunningsprocedures versnellen voor strategische energie-, recyclage- en decarbonisatieprojecten in havens.
Elektrificatie van havens versnellen en tijdige toegang tot elektriciteitsnetten garanderen.
Samenwerking stimuleren rond duurzame energie in en rond havengebieden, onder meer voor waterstof.
De veranderende geopolitieke context vergroot de veiligheidsrisico’s voor havens. Denk aan terrorisme, sabotage, georganiseerde criminaliteit, cyberdreigingen en het misbruik van drones. De EU wil daarom de regels rond maritieme veiligheid versterken. De Commissie zal de richtsnoeren voor havenbeveiliging actualiseren zodat ze beter inspelen op nieuwe dreigingen. Europese agentschappen zoals EMSA en ENISA ondersteunen dit werk. Daarnaast wil de EU internationaal samenwerken om de veiligheid van havens te verbeteren. Initiatieven zoals de European Ports Alliance brengen havenautoriteiten, douane en politiediensten samen om drugshandel en criminaliteit aan te pakken. Ook wil de Commissie een Europees kader ontwikkelen voor achtergrondcontroles van havenpersoneel en de samenwerking met derde landen versterken.
Havens krijgen steeds vaker te maken met risico’s zoals extreme weersomstandigheden en stijgende zeespiegels. Dat kan de werking van havens en logistieke ketens verstoren. De Commissie wil daarom een Europees kader voor klimaatweerbaarheid ontwikkelen. Havens worden aangemoedigd om eigen plannen op te stellen en infrastructuur klimaatrobuust te ontwerpen. Daarnaast moeten havens voldoende alternatieve verbindingen hebben binnen het trans-Europese vervoersnetwerk om verstoringen op te vangen. Lidstaten worden ook aangemoedigd om havens op te nemen in hun plannen voor de bescherming van kritieke infrastructuur en voor het beheer van strategische voorraden.
Digitale systemen, zoals logistieke platforms en verkeersmanagementsystemen, zijn essentieel voor de werking van havens. Tegelijk kunnen afhankelijkheden van buitenlandse technologie nieuwe risico’s creëren. De EU wil daarom haar digitale autonomie versterken. Dat betekent investeren in veilige digitale infrastructuur, dataopslag en nieuwe technologieën zoals artificiële intelligentie en 5G/6G. Daarnaast wil de Commissie innovatie en samenwerking stimuleren om veilige data-uitwisseling in logistieke ketens te garanderen en de digitale soevereiniteit van Europa te versterken.
Door de toenemende digitalisering worden havens ook kwetsbaarder voor cyberaanvallen. Europese richtlijnen en aanbevelingen helpen havens om deze risico’s beter te beheren. De Commissie wil samen met lidstaten een gezamenlijke Europese risicoanalyse uitvoeren om cyberdreigingen voor havens beter in kaart te brengen. Ook wil ze een forum opzetten waarin lidstaten en havenautoriteiten informatie en goede praktijken kunnen uitwisselen en gezamenlijke oefeningen organiseren.
Kernacties
Richtsnoeren voor havenbeveiliging actualiseren zodat ze beter inspelen op nieuwe dreigingen.
Regionale samenwerkingskaders ontwikkelen met derde landen om de veiligheid van havens te verbeteren.
Een Europees kader voorstellen voor achtergrondcontroles van havenpersoneel.
Een forum oprichten voor samenwerking rond cyberveiligheid tussen lidstaten en havenautoriteiten.
Een gezamenlijke Europese risicoanalyse uitvoeren om cyberdreigingen voor havens beter te identificeren en aan te pakken.
De ontwikkeling en modernisering van havens vraagt grote investeringen. Om uitdagingen rond handel, klimaat, digitalisering en veiligheid aan te pakken, is een mix van Europese, nationale en private financiering nodig. Duidelijke regels en instrumenten om investeringsrisico’s te beperken zijn daarbij belangrijk. De investeringsbehoeften nemen toe door groeiende handelsstromen, grotere schepen en de energietransitie. Tegelijk botsen projecten vaak op knelpunten zoals beperkte toegang tot financiering, stijgende kosten en lange vergunningsprocedures. Publieke middelen kunnen helpen om risico’s voor private investeerders te verminderen, maar moeten gericht worden ingezet. Sinds 2014 heeft de EU ongeveer 10 miljard euro geïnvesteerd in havenprojecten, onder meer via programma’s voor energie, duurzaamheid, connectiviteit en innovatie.
Daarnaast ging meer dan 200 miljoen euro naar onderzoek en innovatie. Ook in het volgende meerjarig financieel kader (2028-2034) blijven Europese fondsen belangrijk voor investeringen in havens. Zo kunnen onder meer het European Competitiveness Fund, Connecting Europe Facility en Horizon Europe projecten rond infrastructuur, digitalisering en innovatie ondersteunen.
Daarnaast spelen nationale en regionale programma’s, het Innovation Fund en financiering van de Europese Investeringsbank een belangrijke rol. De Commissie wil samen met nationale investeringsbanken en private financiers bijkomende financieringsmogelijkheden verkennen.
Nieuwe technologieën en innovatieve bedrijfsmodellen bieden bovendien kansen voor verdere groei van de havensector. Vooral kleine en middelgrote havens kunnen opportuniteiten benutten in de energietransitie en digitalisering.
Havens spelen een belangrijke rol in de economische ontwikkeling en territoriale samenhang van kustgebieden, eilanden en afgelegen regio’s. Ze verbinden deze regio’s met de rest van Europa en ondersteunen de lokale economie en werkgelegenheid. Tegelijk kan havenontwikkeling druk zetten op ruimte en milieu, vooral in dichtbevolkte gebieden. Daarom is een evenwicht nodig tussen economische ontwikkeling, leefbaarheid en milieubescherming. De Commissie wil de connectiviteit van eilanden en afgelegen regio’s blijven ondersteunen via het cohesiebeleid en het programma Connecting Europe Facility. Lidstaten worden aangemoedigd om te investeren in infrastructuur, duurzame energie en veiligheid in kleinere havens. Daarnaast werkt de Commissie aan initiatieven voor kustgemeenschappen en eilanden en wil ze de samenwerking tussen havens en steden versterken. Ook komt er een roadmap om de ontwikkeling van kleine en middelgrote havens te ondersteunen.
Een goed opgeleide workforce is essentieel voor de groene en digitale transitie van de havensector. De EU wil daarom investeren in nieuwe vaardigheden voor werknemers in de maritieme sector en de blauwe economie. De geplande Blue Generational Renewal Strategy moet tegen 2027 helpen om een nieuwe generatie werknemers op te leiden. Binnen het Pact for skills moedigt de Commissie partnerschappen aan om tekorten op de arbeidsmarkt aan te pakken en werknemers bij te scholen, met aandacht voor jongeren, vrouwen en digitale vaardigheden. Veilige werkomstandigheden blijven eveneens belangrijk. Europese regels rond veiligheid en gezondheid op het werk gelden ook in havens. De Commissie wil daarnaast richtsnoeren ontwikkelen over maritieme veiligheidsregels voor havenarbeiders en ondersteuning bieden voor opleiding rond het veilig gebruik van alternatieve brandstoffen. De EU blijft bovendien inzetten op hoge veiligheids- en arbeidsnormen en moedigt lidstaten aan om bestaande arbeidsregels en collectieve afspraken in de sector correct toe te passen.
Kernacties
Kleine en middelgrote havens ondersteunen via een specifieke roadmap.
Investeren in de ontwikkeling van een nieuwe generatie werknemers voor de blauwe economie, inclusief havens.
Sociale partners ondersteunen bij het opzetten van een Pact for Skills voor de havensector.
Richtsnoeren ontwikkelen over de toepassing van maritieme veiligheidsregels voor havenarbeiders.
Opleiding en richtlijnen voorzien voor de veilige omgang met alternatieve brandstoffen in havens.
Het Europees Parlement en de Raad kunnen nu formeel reageren op het initiatief van de Commissie. Het Parlement doet dat met een Resolutie, de Raad met Conclusies.
Persbericht van de Europese Commissie
