22 oktober 2026 - door Paula Verschaeve
Op 15 en 16 oktober 2026 kwamen de Europese staatshoofden en regeringsleiders in Brussel bijeen voor een Europese top met een brede en politiek zware agenda. De leiders bespraken belangrijke uitdagingen voor de Europese Unie, waaronder de oorlog in Oekraïne, migratie en uitbreiding, het Europese concurrentievermogen, het volgende meerjarig financieel kader en de positie van de EU op het wereldtoneel.
Centraal stond de vraag hoe Europa zijn veiligheid, concurrentiekracht en positie in de wereld kan versterken. De top bracht zowel dringende internationale kwesties als uitdagingen op langere termijn samen. 💡
In deze gastblog blikt Gaëtan Poelman, Diplomatiek Vertegenwoordiger van Vlaanderen bij de Europese Unie (VVEU), terug op de belangrijkste resultaten van de Europese top en kijkt hij vooruit naar de uitdagingen voor de EU.
Migratie, de uitbreiding van de EU en de volgende Europese meerjarenbegroting (2028-2034) stonden centraal tijdens de Europese top. Ook de oorlog in Oekraïne en het Europese concurrentievermogen kregen opnieuw veel aandacht. Vooral de aanhoudend hoge energieprijzen en de groeiende handelsonevenwichten met China zetten dat laatste thema extra onder druk.
Grote strategische doorbraken bleven uit. Op verschillende dossiers ging veel aandacht naar het bereiken van overeenstemming over de conclusies, waardoor diepgaandere discussies minder ruimte kregen. Toch leverde de top ook positieve signalen op. Vooral over de handelsrelaties met China en de verdere steun aan Oekraïne lijken de Europese leiders meer op één lijn te zitten dan enkele maanden geleden.
Het Europese concurrentievermogen stond opnieuw hoog op de agenda. De uitvoering van de One Europe, One Market Roadmap blijft daarbij een belangrijke leidraad. Hoewel er al stappen zijn gezet, moet het tempo omhoog. Vooral bij de onderhandelingen over het 28ste regime, de Industrial Accelerator Act en het pakket Europese netten is verdere vooruitgang nodig.
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en verschillende Europese leiders benadrukten dat de EU sneller beslissingen moet nemen en haar regelgeving verder moet vereenvoudigen. De Commissie waarschuwde daarbij dat administratieve lasten die ze via haar omnibusvoorstellen wil schrappen, tijdens de onderhandelingen in de Raad en het Europees Parlement opnieuw dreigen op te duiken.
Toch draaide het debat vooral rond de hoge energieprijzen. De Commissie kondigde verschillende maatregelen aan om de druk op gezinnen en bedrijven op korte termijn te verlichten. Het gaat onder meer om de verlenging van het tijdelijke staatssteunkader, gezamenlijke energieaankopen, een betere afstemming van gasopslag en -voorraden en een strategische dialoog over raffinagecapaciteit. Tegelijk benadrukte de Commissie dat nationale steunmaatregelen tijdelijk, gericht en in verhouding tot de problemen moeten blijven.
Over de aanpak liepen de meningen uiteen. Italië en de Visegrad-landen pleitten voor aanpassingen aan of uitstel van ETS2 en waarschuwden voor de impact op de industrie en huishoudens. Ze vrezen de economische gevolgen van hogere energieprijzen. Denemarken, Zweden, Finland, Duitsland en Nederland verdedigden daarentegen een sterk emissiehandelssysteem. Volgens hen helpt een snellere energietransitie om Europa minder afhankelijk te maken van ingevoerde fossiele brandstoffen.
België koos voor de middenweg. Premier Bart De Wever benadrukte dat de klimaattransitie noodzakelijk blijft, maar dat het tempo haalbaar moet blijven en rekening moet houden met de concurrentiepositie van belangrijke industriële sectoren
De moeizame onderhandelingen over de conclusies maakten duidelijk hoe lastig het blijft om klimaatambities, betaalbare energie, een sterke industrie en energiezekerheid met elkaar te verzoenen.
Over de handelsrelaties met China klonk een opvallend eensgezinder Europees geluid. Waar de lidstaten een half jaar geleden nog verdeeld waren over de ernst en urgentie van de situatie, lijken ze nu meer op één lijn te zitten. Volgens de Europese Commissie hebben inmiddels alle 27 lidstaten een handelstekort met China.
Frankrijk en Duitsland presenteerden een gezamenlijke aanpak. Europa moet open blijven voor eerlijke concurrentie, maar zich beter kunnen beschermen tegen oneerlijke handelspraktijken, zoals overproductie en staatssteun. De Commissie wil daarom de dialoog met China voortzetten, maar tegelijk de Europese handelsinstrumenten versterken om sneller te kunnen optreden. In december wordt een voorstel voor een nieuw instrument verwacht.
De discussie draait dus niet langer om de vraag óf Europa moet optreden, maar vooral hoe snel en met welke instrumenten. Ook België steunde de Frans-Duitse aanpak en pleitte voor krachtigere en snellere Europese handelsinstrumenten. Daarnaast vroeg België om meer solidariteit tussen de lidstaten als China met tegenmaatregelen zou reageren.
Ook over Oekraïne toonden de 27 EU-leiders zich relatief eensgezind. President Zelensky nam persoonlijk deel aan de top en benadrukte de grote financiële en militaire noden voor 2027. Hij vroeg bijkomende steun voor onder meer luchtverdediging, drones en gezamenlijke raketproductie. Volgens de Europese Commissie heeft Oekraïne volgend jaar 70 miljard euro extra nodig.
De verdere steun aan Oekraïne stond niet ter discussie. Wel blijft de vraag hoe de EU die steun op langere termijn kan financieren. De leiders vroegen daarom om een transparant financieringsmechanisme op EU-niveau, dat voldoende middelen voor militaire en humanitaire steun kan vrijmaken en tegelijk een goede controle op de besteding ervan garandeert. De Commissie moet hiervoor nieuwe opties uitwerken.
België herhaalde daarbij zijn bezorgdheid over het gebruik van bevroren Russische tegoeden en wees op de mogelijke juridische en financiële risico’s.
Over het volgende meerjarig financieel kader (MFK) bleven de standpunten nog ver uit elkaar liggen. Nettobetalers willen de Europese begroting beperken, terwijl de zogenaamde cohesielanden pleiten voor het behoud van Europese middelen voor traditionele beleidsdomeinen. Het Ierse voorzitterschap presenteerde zijn nieuwe negobox (onderhandelingskader) minder dan een week voor de top. Daardoor was er weinig tijd om de nationale standpunten dichter bij elkaar te brengen.
Toch lijkt de toenemende tijdsdruk stilaan voor beweging te zorgen. Zonder akkoord tegen eind 2026 dreigt de politieke kalender van 2027 de onderhandelingen verder te bemoeilijken. Voorzitter van de Europese Raad António Costa neemt nu het voortouw. Zijn uitdaging? De uiteenlopende nationale standpunten dichter bij elkaar brengen en een nieuwe basis leggen voor een politiek compromis.
Net op de twee dossiers waarvoor vooraf een strategisch debat was aangekondigd, bleef het resultaat beperkt. Over migratie mikte António Costa op ambitieuze conclusies, maar de gesprekken verzandden in langdurige onderhandelingen over de tekst. Daarbij kwamen vooral de meningsverschillen tussen de lidstaten naar boven. Een gezamenlijke evaluatie van het Europese migratiebeleid bleef daardoor op de achtergrond.
Ook het debat over uitbreiding en interne hervormingen leverde weinig vooruitgang op. De ambitie om te bespreken hoe een grotere EU kan functioneren, raakte ondergesneeuwd door bilaterale geschillen en discussies over afzonderlijke kandidaat-lidstaten. Daarmee blijft een belangrijke strategische vraag open: niet alleen welke landen kunnen toetreden tot de EU, maar ook hoe de Unie na een uitbreiding bestuurbaar en slagvaardig kan blijven.
De Europese Raad van oktober laat een gemengd beeld achter. Op belangrijke internationale dossiers groeien de lidstaten naar elkaar toe. Tegenover China neemt het gevoel van urgentie toe en over de steun aan Oekraïne blijft de politieke eensgezindheid groot. Tegelijk blijven dossiers die raken aan nationale economische belangen, begrotingskeuzes en politieke gevoeligheden veel moeilijker.
Daar ligt wellicht de belangrijkste les van deze top. De Europese leiders delen grotendeels dezelfde analyse van de uitdagingen, maar zijn het niet altijd eens over de aanpak. De komende maanden staan nochtans belangrijke keuzes op de agenda: de onderhandelingen over het MFK, de concurrentiekracht van de Europese industrie, de hoge energieprijzen, de financiering van Oekraïne en de gevoelige dossiers rond migratie en uitbreiding. De vraag is dan ook of de Europese leiders hun gedeelde bezorgdheden kunnen omzetten in concrete politieke beslissingen.
Met dank aan Gaëtan Poelman, Diplomatiek Vertegenwoordiger van Vlaanderen bij de Europese Unie (VVEU).
