30 juni 2026 - door Kaatje Gevaert
Belangrijke stappen voor de onderhandelingen over het MFK 2028-2034 in juni! Waar de voorbije maanden vooral de grote politieke krijtlijnen werden uitgezet, werden nu de eerste formele onderhandelingsposities vastgelegd.
De Raad bereikte deelakkoorden over verschillende wetgevingsvoorstellen.
De Europese Raad boog zich voor het eerst over de budgettaire keuzes.
Het Europees Parlement werkte zijn wijzigingen aan het voorstel (amendementen) verder uit.
Hieronder vind je een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen van de maand juni per Europese instelling.
De Europese Commissie blijft haar voorstel uit juli 2025 verdedigen. Centraal staat een eenvoudiger en flexibeler begrotingsmodel. Volgens de Commissie moet dit leiden tot meer samenhang tussen investeringen en hervormingen, met een sterkere focus op resultaten en strategische prioriteiten zoals concurrentievermogen, defensie en innovatie.
In de laatste maand onder het Cypriotische voorzitterschap zette de Raad belangrijke stappen vooruit. Op 16 juni bereikten de lidstaten een Partial General Approach (deelakkoord) over verscheidene kernonderdelen van het toekomstige MFK.
National and Regional Partnership Plans (NRPP's): De Raad bereikte een deelakkoord over de architectuur van de nieuwe nationale plannen, waarin onder meer cohesiebeleid, landbouw, visserij en delen van het migratiebeleid worden samengebracht. Lidstaten krijgen meer flexibiliteit bij de uitwerking en uitvoering van hun plannen, terwijl het partnerschapsprincipe met regionale en lokale overheden behouden blijft. Gevoelige dossiers zoals de budgettaire omvang en de koppeling met de rechtsstaat worden later verder onderhandeld.
European Competitiveness Fund (ECF): Met het nieuwe deelakkoord bereikt over het ECF geeft de Raad geeft de lidstaten een grotere rol bij de strategische aansturing van het fonds. Daarnaast verduidelijkt het de complementariteit met Horizon Europe en legt het extra nadruk op investeringen in strategische technologieën, innovatie en kmo's.
Global Europe: Voor het externe financieringsinstrument Global Europe werd ook een eerste onderhandelingspositie vastgelegd. De technische architectuur ligt grotendeels vast. De definitieve budgettaire enveloppe zal later worden bepaald in het kader van de algemene MFK-onderhandelingen.
Horizon Europe: De Raad van de Europese Unie heeft een deelakkoord bereikt over het nieuwe Horizon Europe-programma (2028–2034), het Europese kaderprogramma voor onderzoek en innovatie. De lidstaten bevestigen de nauwe koppeling met het nieuwe European Competitiveness Fund (ECF), versterken hun rol bij de strategische aansturing van het programma en leggen meer nadruk op onderzoek rond strategische technologieën, dual-use en defensietoepassingen. Daarnaast voorziet het akkoord in vereenvoudigde deelnamevoorwaarden, meer steun voor jonge onderzoekers en sterkere Europese partnerschappen. De financiële enveloppe wordt pas vastgelegd zodra een akkoord is bereikt over het volledige Meerjarig Financieel Kader (MFK).
Deze deelakkoorden vormen het officiële onderhandelingsmandaat van de Raad voor de gesprekken met het Europees Parlement.
Tijdens de Raad Algemene Zaken werd opnieuw duidelijk hoe verdeeld de lidstaten zijn over de toekomstige EU-begroting.
De zogenaamde 'frugal' lidstaten (Nederland, Duitsland, Zweden, Oostenrijk, Denemarken en Finland) pleiten voor een kleinere Europese begroting en een verschuiving van middelen richting defensie, innovatie, concurrentievermogen en veiligheid.
Daartegenover staat de groep Friends of Cohesion, die het behoud van een sterk cohesiebeleid en een robuust Gemeenschappelijk Landbouwbeleid verdedigt en pleit voor bijkomende Europese eigen middelen om nieuwe prioriteiten te financieren.
Naast de algemene begrotingsonderhandelingen gingen ook de sectorale wetgevingsdossiers van start.
Tijdens de Landbouwraad bevestigden de ministers hun steun voor een sterk Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, maar bleven de meningen verdeeld over de mate van nationale flexibiliteit. Verschillende lidstaten waarschuwden dat te veel subsidiariteit het gemeenschappelijke karakter van het GLB kan ondermijnen.
Ook over het toekomstige Europees Visserijfonds werd verder onderhandeld. Hoewel vooruitgang werd geboekt, vinden veel lidstaten het voorgestelde budget nog onvoldoende en vragen zij meer ruimte voor modernisering en verduurzaming van de vissersvloot.
Tijdens de Europese Raad op 18 en 19 juni werd voor het eerst op politiek niveau gedebatteerd over de grote keuzes voor het toekomstige Meerjarig Financieel Kader. De regeringsleiders bevestigden hun ambitie om tegen eind 2026 een akkoord te bereiken, zodat de nieuwe Europese programma's tijdig van start kunnen gaan op 1 januari 2028. Die timing is niet toevallig: in 2027 vinden in verschillende lidstaten belangrijke nationale verkiezingen plaats, waaronder in Frankrijk, Italië en Spanje, waardoor de politieke ruimte voor moeilijke begrotingsonderhandelingen beperkter wordt.
Tegelijk werden de tegenstellingen tussen de lidstaten steeds duidelijker. De door het Cypriotische voorzitterschap voorgestelde 'negotiation box', die de grote politieke knelpunten in de onderhandelingen bundelt, lokte uiteenlopende reacties uit. De groep van de 'Friends of Modernisation', waartoe onder meer Nederland behoort, vindt het voorstel te omvangrijk en pleit voor een sterkere focus op nieuwe Europese prioriteiten zoals innovatie, concurrentievermogen en defensie. Daartegenover staan de 'Friends of Cohesion', die het behoud van een krachtig cohesiebeleid en landbouwbeleid verdedigen en pleiten voor een ambitieuzere Europese begroting.
Daarnaast groeit het besef dat nieuwe Europese eigen middelen noodzakelijk zullen zijn om zowel de traditionele beleidsdomeinen als nieuwe prioriteiten te financieren. Over de concrete invulling daarvan bestaat voorlopig nog geen consensus. Premier De Wever benadrukte hier dat de nationale bijdragen, het totale volume van het MFK en de nieuwe eigen middelen samen een moeilijke Bermuda-driehoek vormen. Op basis van het huidige voorstel zou de Belgische nationale bijdrage onaanvaardbaar toenemen en dus is een daling van het volume bepleit. Er is openheid om het debat over nieuwe eigen middelen te voeren, maar België kant zich tegen de voorziene daling van de douane-inningskosten (10% i.p.v. 25%) (zie ook VLEVA-blog over de Europese Top in juni).
Op 29 juni bereikte de Raad bovendien een deelakkoord over de toekomstige verordeningen voor het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en het Europees Sociaal Fonds Plus (ESF+). Daarbij wordt het cohesiebeleid verder geïntegreerd in de National and Regional Partnership Plans (NRPP's). Voor Interreg blijft een afzonderlijke beheerstructuur behouden, terwijl de Raad voorstelt om minstens 14% van de nationale plannen te reserveren voor sociale doelstellingen zoals onderwijs, omscholing, sociale innovatie en de bestrijding van armoede. De definitieve budgetten worden later vastgelegd in het kader van de algemene MFK-onderhandelingen.
Met de start van het Ierse voorzitterschap op 1 juli gaat de volgende fase van de MFK-onderhandelingen van start. Ierland zal de komende zes maanden de werkzaamheden binnen de Raad leiden en krijgt daarmee een sleutelrol in de aanloop naar de Europese Raad van oktober. Tegen dan wordt een nieuwe 'negotiation box' verwacht, waarin de belangrijkste politieke knelpunten verder worden uitgewerkt. Voorzitter van de Europese Raad António Costa sloot bovendien niet uit dat later dit jaar een buitengewone Europese Raad nodig zal zijn om de onderhandelingen te versnellen en tot een akkoord te komen.
Ook het Europees Parlement werkte zijn onderhandelingspositie verder uit.
De bevoegde commissies blijven pleiten voor een sterkere betrokkenheid van steden en regio's bij de toekomstige National and Regional Partnership Plans. Het Parlement wil voorkomen dat Europese fondsen te sterk op nationaal niveau worden gecentraliseerd en benadrukt het belang van multi-level governance.
De Commissie Milieu (ENVI) keurde een advies goed waarin zij vraagt om:
een sterker Do No Significant Harm-principe;
een afzonderlijke doelstelling voor biodiversiteitsuitgaven;
behoud van een sterke financiering voor het LIFE-programma.
Ook de voorstellen voor het toekomstige fonds voor interne veiligheid werden besproken. De rapporteurs willen meer aandacht voor hybride dreigingen, bescherming van kritieke infrastructuur, ondersteuning van slachtoffers van georganiseerde criminaliteit en voldoende waarborgen voor de grondrechten.
België neemt een constructieve houding aan, maar plaatst duidelijke kanttekeningen bij het Commissievoorstel.
Minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot benadrukte tijdens de Algemene Raad dat de voorgestelde besparing van ongeveer 2% onvoldoende is om de stijgende Belgische bijdrage aan de EU-begroting op te vangen. België ondersteunt een tijdig akkoord tegen eind 2026 en onderschrijft de noodzaak om sterker te investeren in concurrentievermogen, innovatie en veiligheid.
Tegelijk vraagt België bijzondere aandacht voor de Belgische federale staatsstructuur bij de uitwerking van de National and Regional Partnership Plans (NRPP's), zodat de bevoegdheden van de deelstaten voldoende worden gerespecteerd. België staat bovendien open voor nieuwe Europese eigen middelen, maar België kant zich tegen de voorziene daling van de douane-inningskosten (10% i.p.v. 25%).
Met de eerste formele onderhandelingsmandaten op tafel verschuift het MFK-debat definitief van politieke visievorming naar echte onderhandelingen. Vanaf 1 juli neemt Ierland het voorzitterschap van de Raad over en zal het de gesprekken verder leiden. De komende maanden zullen vooral de discussies over de omvang van het budget, nieuwe eigen middelen en de toekomstige rol van regio's bepalend zijn voor het uiteindelijke akkoord, dat eind 2026 wordt beoogd.
Europese Commissie – initiatiefnemer
De Europese Commissie stelt het voorstel voor het Meerjarig Financieel Kader (MFK) op. Ze bepaalt de grote beleidsprioriteiten en de architectuur van de Europese fondsen én verdedigt haar voorstel tijdens de onderhandelingen.
Raad van de Europese Unie – de lidstaten aan zet
In de Raad van de Europese Unie onderhandelen de ministers van de lidstaten over het Commissievoorstel. Zij werken technische compromissen uit en bepalen gezamenlijk het onderhandelingsstandpunt van de lidstaten. De Raad Algemene Zaken, waarin de ministers bevoegd voor Europese Zaken zetelen, coördineert de MFK-onderhandelingen.
Europese Raad – politieke knopen doorhakken
De Europese Raad brengt de staatshoofden en regeringsleiders van de 27 lidstaten samen. Zij bepalen de grote politieke richting en nemen bij moeilijke onderhandelingen de belangrijkste beslissingen over de omvang en prioriteiten van de Europese begroting.
Europees Parlement – medewetgever
Het Europees Parlement onderhandelt mee over de regelgeving en moet uiteindelijk instemmen met het MFK. Via zijn commissies verdedigt het onder meer de belangen van regio's, steden en beleidsdomeinen zoals cohesie, landbouw, onderzoek en klimaat.
België – nationaal standpunt
België neemt als lidstaat deel aan de onderhandelingen binnen de Raad van de Europese Unie. Daarbij vraagt ons land bijzondere aandacht voor de federale staatsstructuur en de betrokkenheid van de gewesten en gemeenschappen bij de uitvoering van Europese fondsen, onder meer via de toekomstige National and Regional Partnership Plans (NRPP's).
