11 juni 2026 - door Paula Verschaeve
De oceaan bedekt 70% van het aardoppervlak, maar slechts 5% ervan is onderzocht. Toch wordt oceaanobservatie steeds belangrijker voor de bescherming en het herstel van mariene ecosystemen, klimaatvoorspellingen en een veilige, duurzame blauwe economie.
🚀 Met het nieuwe OceanEye-initiatief wil Europa zijn positie in oceaanobservatie versterken en tegen 2035 wereldleider worden in oceaanobservatie en maritieme technologie. De Europese Commissie voorziet hiervoor 92 miljoen euro via Horizon Europe. De geplande oceaanwet moet zorgen voor een sterk governancekader.
De strategie wil de verzameling, beschikbaarheid en het gebruik van oceaangegevens verbeteren. Die kennis ondersteunt onder meer duurzame visserij en aquacultuur, de ontwikkeling van offshore-energie, efficiëntere scheepvaart en een sterkere maritieme veiligheid en defensie.
OceanEye is een concreet initiatief binnen het Europees oceaanpact en draagt bij aan de uitvoering van de Europese strategie voor een sterke en competitieve maritieme industrie. 🌊
🎯 OceanEye steunt op vier pijlers:
Sterkere oceaanobservatie in Europa: betere metingen op zee, meer datadeling en een efficiënter gebruik van gegevens via een Europees governancekader dat aansluit bij het Europees systeem voor oceaanobservatie.
Internationale samenwerking: oprichting van een internationale alliantie om het mondiale oceaanobservatienetwerk (Global Ocean Observing System) te versterken.
Innovatie en economische kansen: ontwikkeling van nieuwe markten en innovatieve toepassingen voor oceaanobservatie, onder meer via de European Digital Twin of the Ocean.
Betrokkenheid van burgers en stakeholders: meer aandacht voor communicatie, onderwijs, vaardigheden en partnerschappen om het bewustzijn over het belang van de oceaan te vergroten en het maatschappelijk draagvlak te versterken.
Om de ambities van OceanEye waar te maken, wil de Commissie bijkomende investeringen aantrekken en bestaande financieringsbronnen beter op elkaar afstemmen. 🇪🇺
Een sterk systeem voor oceaanobservatie is essentieel voor Europa. Het levert betrouwbare gegevens die helpen om mariene ecosystemen en biodiversiteit te beschermen en ondersteunt duurzame ontwikkeling in sectoren zoals visserij, aquacultuur, offshore energie, scheepvaart en toerisme.
Daarnaast creëert oceaanobservatie kansen voor de Europese maritieme industrie, onder meer voor sensoren, drones en onderwaterrobots. Het versterkt ook de weerbaarheid van kustgebieden via betere klimaatvoorspellingen en waarschuwingssystemen, en draagt bij aan meer maritieme veiligheid door kritieke offshore- en onderzeese infrastructuur beter te beschermen.
Een van de grootste uitdagingen is de versnippering van de huidige systemen voor oceaanobservatie. Vooral de samenwerking tussen nationale en Europese observatie- en datasystemen kan beter. Met OceanEye wil de Europese Commissie die systemen beter op elkaar afstemmen en geleidelijk uitbouwen tot één geïntegreerd Europees systeem.
Europees governancekader voor oceaanobservatie
Daarom stelt de Commissie een Europees governancekader voor oceaanobservatie voor. Dat kader wordt opgenomen in de toekomstige oceaanwet, die eind 2026 wordt verwacht, en bouwt voort op bestaande structuren zoals de European Ocean Board. Het dashboard van het Europees Oceaanpact zal de uitvoering en voortgang opvolgen.
Het governancekader moet de volledige mariene kennisketen beter verbinden: van de vraag naar oceaangegevens tot de organisaties die deze gegevens verzamelen, beheren en gebruiken. Zo wil de Commissie de operationele behoeften beter in kaart brengen, de samenwerking tussen sectoren versterken en het Europese systeem voor oceaanobservatie efficiënter maken.
Daarnaast moedigt de Commissie de lidstaten aan om nationale coördinatiestructuren voor oceaanobservatie op te zetten, zodat nationale en Europese initiatieven beter op elkaar aansluiten.
Europees digitaal oceaansysteem
De Europese Commissie wil bestaande mariene kennisplatformen, zoals Copernicus Marine Service en EMODnet, samenbrengen in één Europees digitaal oceaansysteem. Dat moet de versnippering van gegevens verminderen en een centraal toegangspunt bieden voor betrouwbare oceaandata en kennisdiensten.
Door gegevens beter te verzamelen, delen en koppelen, wil de Commissie innovatie in de blauwe economie stimuleren, nieuwe digitale toepassingen ontwikkelen en de concurrentiekracht van Europese bedrijven versterken. Het systeem moet ook de uitrol van observatie-infrastructuur beter opvolgen en de samenwerking tussen Europese en internationale partners ondersteunen.
Tegen 2030 moet het digitale oceaansysteem de basis vormen voor een operationele European Digital Twin Ocean, die oceaanmonitoring, voorspellingen en beleidsbeslissingen ondersteunt. Daarom wil de Commissie het mandaat van de Copernicus Marine Service uitbreiden, zodat deze dienst kan uitgroeien tot de spil van het toekomstige Europese digitale oceaansysteem.
Nieuwe Internationale Alliantie
De Europese Commissie wil een Internationale Alliantie oprichten om het mondiale oceaanobservatiesysteem te versterken en beter te beschermen tegen financiële en geopolitieke risico’s.
Het huidige systeem, gecoördineerd door het Global Ocean Observing System (GOOS), verzamelt gegevens over onder meer temperatuur, stromingen, biodiversiteit en ecosystemen. Die gegevens zijn onmisbaar voor klimaatmonitoring, maritieme veiligheid en duurzaam oceaanbeheer. Tegelijk blijft het systeem kwetsbaar door de afhankelijkheid van een beperkt aantal landen en financieringsbronnen.
Voor de EU zijn deze gegevens strategisch belangrijk. Diensten zoals Copernicus en de toekomstige European Digital Twin Ocean zijn er sterk van afhankelijk. Daarom wil de Commissie meer landen betrekken bij het beheer en de financiering van het systeem en een strategisch partnerschap opzetten met de UNESCO Intergovernmental Oceanographic Commission (IOC).
De Commissie koppelt hier ook concrete investeringen aan. Zo krijgt EMODnet een grotere rol in de internationale uitwisseling van mariene gegevens en voorziet Horizon Europe 50 miljoen euro voor de versterking van het mondiale oceaanobservatiesysteem. Samen met de lidstaten onderzoekt de Commissie daarnaast hoe de Europese steun op lange termijn beter kan worden gecoördineerd en gefinancierd.
Steun voor kwetsbare landen
De EU wil kleine eilandstaten (SIDS) en minst ontwikkelde landen (LDC’s) nauwer betrekken bij het mondiale systeem voor oceaanobservatie. Zo moeten zij kunnen meewegen op de prioriteiten, ongeacht hun financiële of technische capaciteit.
Via onder meer de Global Gateway-strategie onderzoekt de EU bijkomende steun voor de uitbouw van observatiecapaciteit, de inzet van Europese technologieën en de ontwikkeling van digitale tools, opleidingen en kennisuitwisseling.
Verdere ontwikkeling van de European Digital Twin Ocean
Tegen 2030 moet de European Digital Twin Ocean volledig operationeel zijn. Dit digitale model bundelt oceaangegevens en helpt onderzoekers, bedrijven, beleidsmakers en burgers om de toestand van de oceanen beter te begrijpen en toekomstige scenario’s te simuleren.
Om dit mogelijk te maken, investeert de Commissie in digitale infrastructuur zoals supercomputers, artificiële intelligentie en cloudtechnologie. Daarnaast wil ze de European Digital Twin Ocean verder koppelen aan initiatieven zoals Copernicus en Destination Earth, nieuwe digitale diensten ontwikkelen en ook kwetsbare regio’s, eilandgebieden en ontwikkelingslanden toegang geven tot opleidingen, ondersteuning en aangepaste toepassingen.
Koploper in oceaanobservatietechnologie
De Commissie ziet oceaanobservatie als een strategische sector voor de Europese concurrentiekracht, veiligheid en veerkracht. Ze wil Europa uitbouwen tot een wereldleider in technologieën zoals sensoren, autonome systemen, artificiële intelligentie, digitale tweelingen en datadiensten.
Bijzondere aandacht gaat naar start-ups en scale-ups. De Commissie wil de stap van onderzoek naar markt versnellen, de toegang tot financiering verbeteren en innovatieve oplossingen stimuleren via overheidsopdrachten.
Oceaanobservatie moet ook bijdragen aan beleidsdoelen zoals klimaatadaptatie, biodiversiteitsbescherming, maritieme veiligheid, defensie, visserij, offshore energie en de bescherming van kritieke infrastructuur. Daarbij krijgen ook cybersecurity en veilige data-uitwisseling extra aandacht.
Concreet wil de Commissie de investeringsketen van onderzoek tot markt versterken, oceaanobservatie prioritair opnemen in haar onderzoeks- en innovatiestrategie en in 2027 via Horizon Europe 30 miljoen euro investeren in innovatieve oceaanobservatietechnologieën.
Meer publiek-private samenwerking
Met OceanEye wil de Commissie de samenwerking versterken tussen bedrijven, onderzoeksinstellingen, nationale programma’s en internationale initiatieven. Door investeringen en prioriteiten beter af te stemmen, wil de EU bestaande infrastructuur en expertise optimaal benutten.
Ook de nieuwe Knowledge and Innovation Community on Water moet bijdragen aan een sterk Europees ecosysteem voor water- en oceaaninnovatie door bedrijven, onderzoekers en universiteiten samen te brengen.
Daarnaast wil de Commissie filantropische organisaties nauwer betrekken bij oceaanbescherming en een OceanEye-label ontwikkelen voor infrastructuur die aan het initiatief bijdraagt. Zo wil ze een duurzaam ecosysteem uitbouwen waarin publieke en private partners samenwerken rond observatie, innovatie en dienstverlening.
Oceaanobservatie dichter bij burgers
Met OceanEye wil de Commissie oceaanobservatie ook inzetten voor educatie, cultuur en burgerparticipatie. Zo wil ze het belang van de oceaan zichtbaarder maken en meer mensen betrekken bij oceaanbescherming.
Daarvoor plant de Commissie onder meer:
een New European Bauhaus Ocean, Coastal and Island Communities Lab
extra aandacht voor oceaanobservatie binnen het EU4Ocean-netwerk vanaf 2027
ondersteuning voor opleidingen, stages, mentoring en vaardigheden in oceaantechnologie, datawetenschap en maritieme activiteiten, met bijzondere aandacht voor jongeren
jaarlijkse publiekscampagnes waarbij Europese onderzoeksschepen hun deuren openen in Europese havens
Daarnaast werkt de Commissie aan een strategie voor generatiewissel in de blauwe economie, gepland voor 2027, om voldoende talent aan te trekken voor de maritieme en digitale sectoren.
De Commissie schat dat voor de uitvoering van OceanEye jaarlijks drie tot vier keer meer investeringen nodig zijn dan vandaag. Daarom wil ze vanaf 2026 bestaande Europese financieringsinstrumenten beter op elkaar afstemmen.
De focus ligt op extra steun voor onderzoek, innovatie en de uitrol van oceaanobservatietechnologieën via programma’s zoals Horizon Europe en de European Innovation Council. Ook het toekomstige Europees Concurrentiefonds, BlueInvest en het volgende meerjarig EU-budget kunnen een rol spelen. Daarnaast wil de Commissie investeren in observatie-infrastructuur, digitale systemen en langetermijnmonitoring.
In totaal maakt de Commissie via Horizon Europe 92 miljoen euro vrij voor OceanEye:
50 miljoen euro voor de versterking van het mondiale oceaanobservatiesysteem
12 miljoen euro voor veerkrachtige mondiale oceaandatasystemen en betere datadeling
30 miljoen euro voor innovatie in oceaanobservatietechnologieën via de European Innovation Council
Ook de 27 lidstaten worden aangemoedigd om meer te investeren in oceaanobservatie, innovatie via overheidsopdrachten te stimuleren en de samenwerking tussen onderzoeksinstellingen en bedrijven te versterken.
➡️ De niet-wetgevende communicatie gaat nu naar het Europees Parlement en de Raad. Zij kunnen formeel reageren via resoluties of conclusies.
Voor Vlaamse spelers biedt OceanEye interessante kansen. Universiteiten en onderzoekscentra zoals VLIZ en VITO kunnen een grotere rol opnemen in Europese oceaanobservatie, mariene data-infrastructuren, AI en de ontwikkeling van de Digital Twin Ocean.
Voor bedrijven en innovatieclusters zoals De Blauwe Cluster creëert het initiatief nieuwe mogelijkheden rond sensoren, onderwaterrobotica, digitale toepassingen en oceaanobservatietechnologieën, ondersteund door bijkomende Europese onderzoeks- en innovatiefinanciering.
De officiële webpagina van de Europese Commissie
Het officiële persbericht van de Europese Commissie
De volledige tekst van de communicatie
Factsheet - Ocean Observation at a glance
Factsheet - Making the EU the leader in ocean observation
