04 juni 2026 - door Paula Verschaeve
Met een strategische roadmap voor digitalisering en artificiële intelligentie (AI) in de energiesector zet Europa een nieuwe stap naar een sterker en autonomer energiesysteem. Dat gebeurt op een moment dat energiesystemen steeds afhankelijker worden van digitalisering, terwijl stijgende prijzen en geopolitieke uitdagingen de industrie, bedrijven en burgers onder druk zetten.
❗ Technologische soevereiniteit wordt daardoor steeds urgenter. Ze moet de autonomie van de Europese energiesector versterken en die sector beter beschermen tegen kwetsbaarheden.
De nieuwe roadmap moet ervoor zorgen dat digitalisering en AI bijdragen aan een duurzaam, competitief en veilig Europees energiesysteem. Dat moet onder meer gebeuren door het energieverbruik slimmer aan te sturen, de energiekosten voor consumenten en bedrijven te verlagen en de integratie van hernieuwbare energie in het elektriciteitsnet te verbeteren. 🚀
De strategie steunt op drie pijlers:
Duurzame integratie van datacenters
Inzet van digitale oplossingen en AI
Betere uitwisseling en beschikbaarheid van Europese energiegegevens
💡 Deze drie pijlers worden aangevuld met acties rond vertrouwen in AI-oplossingen, een sterkere cyberbeveiliging van kritieke energie-infrastructuur, digitale vaardigheden op maat van de energiesector en internationale samenwerking.
🇪🇺 De roadmap maakt deel uit van het European Technological Sovereignty Package, dat daarnaast bestaat uit de Chips Act 2.0, de Cloud and AI Development Act en de Europese opensourcestrategie.
De Commissie verwacht een sterke groei van datacenters door de opmars van AI. Om de impact op elektriciteitsnetten, energieprijzen en klimaatdoelstellingen te beheersen, kondigt zij verschillende maatregelen aan.
Een eerste initiatief is de ontwikkeling van een modelovereenkomst tussen datacenteruitbaters, energiebedrijven en overheden. Die overeenkomst moet lokale samenwerking stimuleren rond netaansluitingen, flexibiliteit, hernieuwbare energie, warmterecuperatie en energie-efficiëntie. De Commissie publiceert dit model nog in de tweede helft van 2026.
Daarnaast komt er een Europees duurzaamheidslabel voor datacenters. Dat label zal prestaties beoordelen op vlak van energie-efficiëntie, waterverbruik, het gebruik van hernieuwbare energie, het hergebruik van restwarmte en flexibiliteit. Tegelijk start de Commissie met de voorbereiding van minimale Europese energieprestatienormen voor datacenters.
De tweede pijler moet het energiesysteem slimmer maken via digitale technologieën, AI en een betere verwerking van gegevens.
De Commissie wil de uitrol van slimme elektriciteitsnetten versnellen. Daarom ontwikkelt zij Europese indicatoren om de prestaties van slimme netten te meten. Daarnaast komt er in 2026 een wetgevend voorstel om de uitrol van slimme meters in alle lidstaten te versnellen. Slimme meters moeten consumenten beter laten inspelen op prijsschommelingen en meer flexibiliteit mogelijk maken.
Ook AI krijgt een centrale rol. De Commissie investeert in de ontwikkeling van Europese AI-modellen voor netbeheer en energieplanning. Daarvoor wordt een Europese Community of Practice opgericht en worden specifieke oproepen binnen Horizon Europe gelanceerd. De eerste operationele AI-modellen worden tegen eind 2027 verwacht.
Verder wil de Commissie generatieve AI inzetten om vergunningsprocedures voor hernieuwbare energie, opslag en netinfrastructuur te versnellen. Lidstaten zouden hiervoor vanaf 2028 gebruik kunnen maken van digitale vergunningenportalen.
Een vlotte uitwisseling van energiedata is essentieel voor slimme energiediensten en de ontwikkeling van artificiële intelligentie in de energiesector. Daarom wil de Europese Commissie een meer samenhangend kader creëren voor gegevensuitwisseling en interoperabiliteit binnen de EU.
Vandaag bestaan al verschillende Europese regels voor energiedata, bijvoorbeeld voor slimme meters, facturatie, leverancierswissels, vraagsturing en netbeheer. De toepassing daarvan verschilt echter sterk tussen de lidstaten. Dat zorgt voor extra kosten, juridische onzekerheid en belemmeringen voor grensoverschrijdende slimme energiediensten. Bedrijven die diensten aanbieden rond vraagrespons of slim laden van elektrische voertuigen moeten hun systemen vaak aanpassen voor elke nationale markt.
Ook het hergebruik van energiedata voor onderzoek, analyses en AI-ontwikkeling blijft beperkt. Beschikbare datasets zijn versnipperd en er ontbreekt een sectorspecifiek kader voor het delen en bundelen van energiedata. Daardoor zijn energiebedrijven en netbeheerders vaak terughoudend om data beschikbaar te stellen voor onderzoek of voor het trainen van AI-modellen.
Om deze knelpunten aan te pakken, wil de Commissie een Europese aanpak uitwerken voor betrouwbare grensoverschrijdende uitwisseling van energiedata. Daarbij sluit zij aan bij bestaande initiatieven zoals de Data Act, de digitale omnibus en de Europese digitale identiteitskaders. Het doel is om gegevensuitwisseling eenvoudiger, efficiënter en voorspelbaarder te maken via gemeenschappelijke interfaces, geharmoniseerde regels en Europese vertrouwensdiensten.
Voor het primaire gebruik van energiedata ligt de focus op betere interoperabiliteit tussen lidstaten. Dit moet slimme energiediensten, zoals flexibiliteitsdiensten en bidirectioneel laden van elektrische voertuigen, ondersteunen. Volgens de Commissie kunnen digitale oplossingen tegen 2030 ongeveer 230 GW extra flexibiliteit ontsluiten via elektrische voertuigen, warmtepompen, batterijen en flexibel energieverbruik.
Voor het secundaire gebruik van energiedata wil de Commissie het delen van gegevens voor AI-training, onderzoek en publieke doeleinden stimuleren. Daarnaast komen er vertrouwenskaders voor AI-toepassingen in de energiesector en regelgevende testomgevingen (regulatory sandboxes) om innovatie te ondersteunen.
De Commissie zal in 2026 een evaluatie uitvoeren en vanaf 2027 werken aan een Europees kader voor vereenvoudigde grensoverschrijdende uitwisseling van energiedata voor slimme energiediensten en AI-training. Verwachte resultaten zijn minder versnippering, meer innovatie, een betere integratie van hernieuwbare energie en een sterkere interne markt voor slimme energiediensten in de EU.
Naast de drie pijlers besteedt de Commissie bijzondere aandacht aan de veilige en verantwoorde inzet van AI in de energiesector. Digitale technologieën en AI kunnen de prestaties van kritieke energie-infrastructuur verbeteren, maar brengen ook nieuwe veiligheids- en cyberrisico's met zich mee. Daarom wil de Commissie een Europese groep oprichten die zich richt op AI-veiligheid in de energiesector, met aandacht voor transparantie, uitlegbaarheid en menselijk toezicht. Daarnaast komen er testomgevingen voor AI-toepassingen in energie en richtsnoeren voor hoogrisico-AI-systemen.
De Commissie wil ook de cyberweerbaarheid van het energiesysteem versterken. Daarbij gaat bijzondere aandacht naar risico's in zonne- en windenergie-installaties en naar de beveiliging van kritieke apparatuur, zoals omvormers. In het kader van een herziening van de cyberveiligheidsregels onderzoekt de Commissie bijkomende maatregelen om risico's in de energievoorziening beter te beheren.
Daarnaast erkent de Commissie dat de energietransitie steeds meer profielen vraagt die energiekennis combineren met digitale en AI-vaardigheden. Via onder meer het LIFE-programma, het Pact for Skills, Erasmus+ en innovatieprogramma's wil de EU investeren in opleidingen en talentontwikkeling voor de energiesector.
Tot slot zet de Commissie in op internationale samenwerking. Samen met gelijkgezinde partners en internationale organisaties wil zij werken aan mondiale normen en samenwerking rond AI en energie. Ook komen er initiatieven rond digitale oplossingen voor de stedelijke energietransitie en de aanpak van energiearmoede.
➡️ De Europese Commissie wil de vooruitgang van digitalisering en AI in de energiesector beter opvolgen. Daarom lanceert zij vanaf 2026 een jaarlijks Energy Digitalisation Forum en worden er indicatoren ontwikkeld om de digitale transformatie van het energiesysteem te meten.
Daarnaast komt er een Better Energy Data Initiative om de beschikbaarheid, kwaliteit en uitwisseling van energiedata te verbeteren. Tot slot werkt de Commissie dit jaar aan een Fuel Observatory om de beschikbaarheid van brandstoffen op te volgen.
De roadmap gaat nu naar het Europees Parlement en de Raad. Zij kunnen formeel reageren via resoluties of conclusies.
De roadmap voor digitalisering en artificiële intelligentie (AI) in de energiesector maakt deel uit van het European Technological Sovereignty Package.
⏯️ Wat betekent dit pakket voor Vlaanderen? Welke kansen en uitdagingen brengt het met zich mee? Ontdek het tijdens ons webinar op donderdag 11 juni 2026.
Ik schrijf me graag in voor het webinar
De volledige tekst van de roadmap (zie bijlage)
Het officiële persbericht over het pakket rond technologische soevereiniteit
Het officiële persbericht van DG Energie
