09 juli 2026 - door Paula Verschaeve
De Europese Commissie stelde op 7 juli haar Europees actieplan voor eiwitten voor, samen met een EU-strategie voor de veehouderij.
Met beide initiatieven wil de Commissie de strategische afhankelijkheid van Europa verkleinen, de voedselzekerheid versterken en bijdragen aan een sterker, weerbaarder en strategischer Europees agrovoedingssysteem.
🎯 In dit artikel lees je de kernpunten uit het actieplan voor eiwitten. Dit actieplan geeft gevolg aan de visie voor landbouw en voedsel van 2025.
Voor Vlaanderen zijn een aantal maatregelen van belang:
EU-brede benchmark om de strategische autonomie voor eiwitten op te volgen
Productnormen voor eiwitgewassen in het GLB na 2027
Eiwit- en voedseldialogen met lidstaten
Richtsnoeren voor een geharmoniseerde nationale eiwitbalans voor voedsel en diervoeder
🖇️ Op zoek naar een snelle samenvatting? Lees het korte persbericht van de Commissie.
Het actieplan voor eiwitten vormt een aanvulling op de Europese strategie voor de veehouderij. Het beschrijft de belangrijkste uitdagingen, brengt de belangrijkste aangrijpingspunten in kaart en stelt acties voor in de hele eiwitketen. Zo wil de Commissie een sterker en meer zelfvoorzienend Europees eiwitsysteem uitbouwen.
Het actieplan wil het aanbod en het gebruik van in de EU geteelde eiwitten vergroten. Vandaag is slechts 25% van de eiwitten uit oliehoudende gewassen en eiwitgewassen afkomstig uit de EU. De Commissie wil dat aandeel tegen 2035 verhogen tot 35%.
Daarom wil de Commissie de teelt van eiwitgewassen in Europa ondersteunen en het concurrentievermogen van in de EU geproduceerde eiwitten versterken. Daarnaast wil ze de samenhang tussen de voedsel-, diervoeder-, energie- en industriële waardeketens beter benutten. Zo wil ze innovatie en investeringen stimuleren, bijdragen aan meer gevarieerde voedingspatronen en de afhankelijkheid van ingevoerde eiwitten verminderen.
Volgens de Commissie steunt het toekomstige EU-eiwitsysteem op drie pijlers:
de strategische autonomie van de EU vergroten door de duurzame productie van eiwitten in Europa uit te breiden
de veerkracht, het concurrentievermogen en de paraatheid van de Europese eiwitsector versterken
de Europese waardeketens voor eiwitten uitbouwen door de markt aantrekkelijker te maken, de vraag te stimuleren en lokale oplossingen te ondersteunen
❗ De visserij- en aquacultuursector zijn een belangrijke bron en afnemer van eiwitten binnen het Europese voedsel- en voedersysteem, maar vallen niet onder dit actieplan.
De Commissie wil de productie van plantaardige eiwitten in de EU versterken via een brede en beter afgestemde beleidsaanpak. Zo wil ze het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) nauwer laten aansluiten op andere Europese beleidsdomeinen, zoals onderzoek en innovatie, energie, klimaat, milieu, cohesie, gezondheid, handel en overheidsopdrachten. Daarnaast wil de Commissie bestaande initiatieven sneller uitvoeren en beter op elkaar afstemmen om de transitie naar een duurzamer voedselsysteem te versnellen.
Om de concurrentiepositie van Europese producenten te verbeteren, wil de Commissie productienormen beter afstemmen met handelspartners. Ook wil ze de teelt van eiwitgewassen ondersteunen via het volgende meerjarig financieel kader (na 2027), zodat de EU minder afhankelijk wordt van ingevoerde eiwitten. Voor investeringen in de eiwitketen wil de Commissie verschillende Europese financieringsbronnen combineren, waaronder het GLB, de nationale en regionale partnerschapsplannen (NRPP), Horizon Europe en het Europees Concurrentiefonds.
Daarnaast wil de Commissie investeren in infrastructuur en verwerkingscapaciteit voor de Europese eiwitketen. Samen met de Europese Investeringsbank (EIB) wil ze ook nieuwe risicobeheersinstrumenten ontwikkelen om investeringen in de sector aantrekkelijker te maken.
De Commissie zet ook in op een sterkere samenwerking tussen de verschillende betrokken partijen. Ze wil eiwitdialogen opzetten met de lidstaten om goede praktijken uit te wisselen en de uitvoering van het toekomstige actieplan voor eiwitten op te volgen.
Daarnaast wil ze jaarlijkse voedseldialogen organiseren met consumenten, producenten, de voedingsindustrie, de retail, overheden en het maatschappelijk middenveld om beleidsprioriteiten beter op elkaar af te stemmen.
▶️ Stimulansen voor de teelt van eiwitgewassen
Meer steun voor eiwitgewassen via het GLB na 2027, onder meer via gekoppelde inkomenssteun (CIS) en agro-milieu- en klimaatacties (AECA's).
Nieuwe transitievergoedingen invoeren om landbouwers te ondersteunen bij de omschakeling naar eiwitgewassen.
Lidstaten aanmoedigen om de teelt van peulvruchten, koolzaad en zonnebloemen op te nemen in hun nationale GLB-plannen.
Een EU-brede benchmark ontwikkelen en de marktmonitoring versterken om de strategische autonomie op het vlak van eiwitten op te volgen.
Eiwitdiversificatie opnemen in de strategieën voor generatiewissel en jonge landbouwers.
Risicobeheer en financiële instrumenten verder uitrollen om investeringen te ondersteunen.
▶️ Een ondersteuningspakket voor landbouwers
Inzetten op nieuwe genomische technieken (NGT's) en veredelingsprogramma's voor klimaatbestendige en productieve eiwitgewassen.
De toelatingsprocedures voor gewasbeschermingsmiddelen vereenvoudigen en de toegang tot biologische bestrijdingsmiddelen versnellen.
Kennisdeling, landbouwadvies en investeringen in aangepaste machines versterken.
▶️ Sterkere waardeketens en regionale ontwikkeling
Een specifieke sector voor eiwitgewassen opnemen in het GLB na 2027, met erkenning van producenten- en brancheorganisaties.
Investeringen ondersteunen in innovatie, marketing, opslag, verwerking en risicobeheer.
Langetermijncontracten in de eiwitketen stimuleren om prijszekerheid en afzet te verbeteren.
Investeren in infrastructuur, opslag- en verwerkingscapaciteit via de nationale en regionale partnerschapsplannen en het Europees Concurrentiefonds.
▶️ Duurzaam graslandbeheer en integratie van de veehouderij
GLB-steun voor grasland en voedergewassen behouden.
Duurzame begrazing en een grotere inzet van gras als voeder stimuleren om de afhankelijkheid van ingevoerde eiwitten te verminderen.
▶️ Toegang tot koolstof- en natuurkredieten
Landbouwers toegang geven tot koolstofkredieten via het certificeringskader voor koolstofverwijdering en koolstoflandbouw (CRCF).
Ook natuurkredieten ontwikkelen als extra verdienmodel voor duurzame eiwitsystemen die bijdragen aan biodiversiteit en ecosysteemherstel.
▶️ Investeren in gewasinnovatie en zaaizaad
Blijven investeren in onderzoek en innovatie voor eiwitgewassen via Horizon Europe en toekomstige EU-programma's.
Onderzoek ondersteunen naar plantenveredeling, zaadontwikkeling, klimaatbestendige rassen en duurzamere teeltmethoden.
Investeren in innovatieve verwerkingstechnologieën en infrastructuur voor voedsel, diervoeder en verwerking op landbouwbedrijven.
Technologieën ontwikkelen om biomassa, reststromen en bijproducten beter te benutten voor de productie van diervoeder.
Onderzoek stimuleren naar de kwaliteit, voedingswaarde, verteerbaarheid en verwerking van in Europa geteelde eiwitgewassen om hun marktpotentieel te vergroten.
▶️ Samenwerking en kennisuitwisseling tussen alle actoren versterken
Kennisuitwisseling bevorderen via EIP-AGRI, het EU GLB-netwerk en andere Europese netwerken.
Onderzoeksresultaten sneller vertalen naar de praktijk via landbouwadviesdiensten, meerpartnerprojecten en thematische netwerken.
Goede praktijken rond eiwitgewassen verspreiden en koppelen aan de eiwitdialogen met de lidstaten en de jaarlijkse voedseldialogen.
Extra investeren in onderzoek en innovatie voor plantaardige en alternatieve eiwitten via het volgende Horizon Europe-programma en het Europees Concurrentiefonds (ECF).
Een nieuwe strategische aanpak voor onderzoek en innovatie in landbouw en voedselsystemen ontwikkelen als basis voor toekomstige investeringen.
▶️ Veeteeltsystemen efficiënter maken
Het GLB na 2027 inzetten om meer regionale en lokale eiwitbronnen in de veehouderij te stimuleren, onder meer via steun voor gemengde landbouwbedrijven en extensieve veeteelt.
Landbouwers in nitraatgevoelige gebieden ondersteunen bij de omschakeling naar extensievere veeteeltsystemen of een meer diverse bedrijfsvoering.
De veehouderij beter afstemmen op regionaal beschikbare voederbronnen om de afhankelijkheid van ingevoerde eiwitten te verminderen.
▶️ Regionale en lokale diervoederproductie stimuleren
Investeren in regionale opslag-, verwerkings- en logistieke infrastructuur voor diervoeder via het GLB en het Europees Concurrentiefonds.
Lidstaten aanbevelen het gebruik van lokaal geproduceerd diervoeder te monitoren.
Onderzoeken of vrijwillige etikettering of kwaliteitsbenamingen voor de herkomst van gebruikt diervoeder kunnen worden ingevoerd.
▶️ Voederstrategieën optimaliseren
Het gebruik van lokaal geproduceerde eiwitten, reststromen en nevenproducten in diervoeder stimuleren.
▶️ Invoer diversifiëren en duurzaamheidsnormen beter afstemmen
De invoer van eiwitrijke grondstoffen verder diversifiëren via handelsakkoorden en nieuwe aanvoerroutes.
De samenwerking met Oekraïne versterken voor de productie van sojabonen.
Onderzoeken hoe productienormen voor ingevoerde producten beter kunnen aansluiten bij de Europese normen.
▶️ EU-productie van voedergrondstoffen en toevoegingsmiddelen versterken
Een studie uitvoeren naar de afhankelijkheid van ingevoerde aminozuren, vitamines en toevoegingsmiddelen voor diervoeding.
Via het Europees Concurrentiefonds investeringen ondersteunen in Europese productiecapaciteit.
De regelgeving voor toevoegingsmiddelen voor diervoeding verder vereenvoudigen om innovatie te versnellen.
Kwetsbaarheden in de bevoorrading beter monitoren en maatregelen uitwerken, zoals strategische voorraden, gezamenlijke aankopen en meer markttransparantie, om de voedselzekerheid te versterken.
▶️ Gevarieerde voedingspatronen ondersteunen
De beschikbaarheid en betaalbaarheid van in Europa geproduceerde plantaardige eiwitten vergroten.
Lidstaten stimuleren om instrumenten zoals voedingsrichtlijnen, educatie, etikettering, belastingen en overheidsbeleid in te zetten om gezondere en gevarieerde voedingspatronen te bevorderen.
▶️ EU- en nationale instrumenten inzetten om de vraag te stimuleren
Productnormen voor eiwitgewassen invoeren in het GLB na 2027 om consumenten beter te informeren over de oorsprong van producten.
Peulvruchten en andere eiwitgewassen opnemen in Europese promotiecampagnes, waaronder de campagne 'Buy European'.
Overheidsopdrachten inzetten om de vraag naar duurzame en lokaal geproduceerde eiwitproducten te stimuleren.
Het EU-schoolprogramma gebruiken om kinderen vertrouwd te maken met peulvruchten en de voordelen ervan.
▶️ Prijzen en belastingen beter laten aansluiten bij duurzaamheid en weerbaarheid
Lidstaten aanmoedigen om via hun belastingbeleid de transitie naar een duurzamer en veerkrachtiger voedselsysteem te ondersteunen.
Prijszetting en etikettering beter laten aansluiten bij de werkelijke kosten van duurzame voedselproductie.
Duurzaamheidsafspraken in de voedselketen stimuleren die bijdragen aan minder stikstofgebruik, minder voedselverlies en meer biodiversiteit.
De Commissie wil de productie van eiwitgewassen beter koppelen aan de bio-economie, zodat ook nevenproducten optimaal worden benut voor onder meer biobrandstoffen en andere biogebaseerde toepassingen. Bij de herziening van het kader voor hernieuwbare energie na 2030 zal zij onderzoeken hoe de Europese productie van duurzame biobrandstoffen, eiwitgewassen en andere biogrondstoffen kan worden verhoogd.
Daarnaast ontwikkelt de Commissie biomassabalansen en ondersteunt zij de lidstaten bij de opmaak van geharmoniseerde eiwitbalansen voor voedsel en diervoeder om het gebruik van biomassa beter te monitoren.
Het actieplan bevat nog geen bindende wetgeving, maar geeft wel de beleidsrichting aan voor het Europese eiwitbeleid in de komende jaren. Het zal mee de invulling bepalen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) na 2027 en vormt de basis voor toekomstige initiatieven rond de teelt van eiwitgewassen, de ontwikkeling van regionale eiwitketens, innovatie en de strategische autonomie van de EU.
Voor Vlaanderen betekent dit dat landbouwers, de veevoeder- en agrovoedingssector, onderzoeksinstellingen en overheden zich kunnen voorbereiden op nieuwe Europese financieringskansen en beleidsinitiatieven. Tegelijk biedt het actieplan kansen om de productie van lokale eiwitgewassen te versterken, de afhankelijkheid van ingevoerde eiwitten te verminderen en innovatie in de Vlaamse eiwitketen verder uit te bouwen.
Na de publicatie ontvangen het Europees Parlement en de Raad de tekst. Zij kunnen ervoor kiezen om formeel te reageren met resoluties of conclusies.
De volledige tekst van het EU-actieplan (zie bijlage)
