19 december 2025 - door Hazel Tyssen
Op 16 december 2025 presenteerde de Europese Commissie haar allereerste Europese Plan voor betaalbare huisvesting. Het plan pakt een van de grootste noden van Europese burgers aan: toegang tot betaalbare, duurzame en kwalitatieve woningen.
Het plan rust op vier pijlers: woningaanbod verhogen, investeringen mobiliseren, directe steun en hervormingen mogelijk maken, en de meest kwetsbaren ondersteunen.
Binnen deze pijlers zijn tien kernacties uitgewerkt waarin de EU lidstaten kan ondersteunen en toegevoegde waarde kan leveren.
Een nieuwe Europese Huisvestingsalliantie zal de uitvoering ondersteunen via samenwerking en kennisuitwisseling tussen alle betrokken partijen.
Een Europees probleem?
📈 In heel Europa wordt wonen steeds duurder. Sinds 2015 zijn huizenprijzen gemiddeld met 60% gestegen – in sommige landen zelfs meer dan 200%. Huur- en energiekosten blijven stijgen, terwijl inkomens grotendeels achterblijven. Het aanbod van betaalbare woningen kan de groeiende vraag niet bijbenen, met ingrijpende gevolgen voor sociale rechtvaardigheid én voor Europa’s competitiviteit, arbeidsmobiliteit en economische stabiliteit.
➡️ De Europese Commissie heeft een analyse gepubliceerd van de belangrijkste oorzaken van de huisvestingscrisis (zie hier).
Een Europese oplossing?
De gedeelde woninguitdaging in Europa vraagt om een gezamenlijke aanpak. De Europese Commissie schat dat er ongeveer 650.000 woningen per jaar extra moeten worden gebouwd bovenop de 1,6 miljoen woningen die vandaag al jaarlijks worden gerealiseerd. De bouw van die bijkomende woningen zou ongeveer 150 miljard euro per jaar kosten.
👉 Die noodzaak van een Europese aanpak werd al benadrukt tijdens de Europese Raad van oktober 2025 en bevestigd in de conclusies van het Deense voorzitterschap in december 2025.
👉 De EU kan een sterkere rol spelen door nationale, regionale en lokale inspanningen te ondersteunen, te coördineren en te versterken — zonder ze te vervangen. Een Europese aanpak moet vooral zorgen voor gemeenschappelijke ambitie, duidelijke richting en voldoende middelen.
Het Europese Plan voor betaalbare huisvesting steunt op vier pijlers:
het vergroten van het woningaanbod
het mobiliseren van investeringen
het combineren van onmiddellijke ondersteuning met structurele hervormingen
het ondersteunen van de groepen en regio’s die het zwaarst worden getroffen
Binnen deze pijlers identificeert het plan tien kernacties waar de EU duidelijke meerwaarde kan bieden en wijst het op acties die lidstaten prioritair kunnen en moeten nemen.
VLEVA zet deze maatregelen overzichtelijk op een rij.
EU-acties
🔸 Europese strategie voor woningbouw – 16 december 2025
→ Innovatie in bouwmaterialen en -methoden bevorderen en circulaire en digitale bouwprocessen stimuleren.
🔸 Wet op bouwdiensten – Q4 2026
→ Bedrijven makkelijker grensoverschrijdend laten bouwen zonder dat arbeids- of sociale normen worden verlaagd.
🔸 Grootschalige opleidingsprogramma’s - doorlopend
→ Tekorten aan vaardigheden in de bouwsector aanpakken via Erasmus+, New European Bauhaus Academy en andere programma’s.
🔸 Toezicht op anti-concurrentiële praktijken - doorlopend
→ Mogelijke concurrentiebeperkingen monitoren en indien nodig actie ondernemen
🔹 Acties voor de lidstaten
Investeren in koolstofarme en biogebaseerde productie
Duurzaamheidscriteria toepassen bij overheidsopdrachten
Moderne bouw- en renovatiemethoden stimuleren
Grootschalige stages en bijscholing in de bouw organiseren
EU-acties
🔸 Vereenvoudigingspakket voor woningbouw - 2027
→ Administratieve lasten verminderen, vergunning- en renovatieprocessen versnellen en kostenefficiëntie verbeteren
→ Lidstaten ondersteunen bij de uitvoering van EU-regels en uitwisseling van best practices, met focus op digitalisering.
🔹 Acties voor de lidstaten
Nationale, regionale en lokale regels voor ruimtelijke ordening, vergunningverlening en bouwvoorschriften vereenvoudigen
Administratieve capaciteit verbeteren
Flexibiliteit uit de richtlijnen voor overheidsopdrachten benutten
EU-acties
🔸 Renovatie versnellen om energiekosten te verlagen - 2026
Nieuwe partnerschappen voor betere woningen opzetten
Richtlijnen voor one-stop-shopdiensten voor woningrenovatie
Ondersteuning van lidstaten bij het opstellen van nationale renovatieplannen
🔸 Actieplan voor energiegemeenschappen - 2026
→ Huishoudens helpen besparen en profiteren van hernieuwbare energie door praktische tools die administratieve, technische en financiële barrières voor energiegemeenschappen wegnemen.
🔸 Wijkvernieuwing via het New European Bauhaus - vanaf 2026
→ Toegang tot financiering verbeteren voor community-led initiatieven voor betaalbare woningen.
🔹 Acties voor de lidstaten
Renovatie en herbestemming van bestaande gebouwen prioriteren
Onnodige sloop vermijden
EU-acties
🔸 Pan-European Investment Platform - Q3 2026
→ Toegang tot financiering verbeteren met een nieuw platform met digitaal portaal, expertgroep en nationale hubs.
🔸 Nieuwe investeringen mobiliseren onder het huidige MFF - 2026 en 2027
→ Onder het huidige EU-budget is al meer dan 43 miljard euro geïnvesteerd in sociale, betaalbare en duurzame woningen. Daar komt nog bij: 10 miljard euro extra via InvestEU en minstens 1,5 miljard euro van lidstaten en regio’s door Cohesiefondsen anders in te zetten bij de tussentijdse evaluatie. Daarnaast zal ook het Sociaal Klimaatfonds extra steun bieden.
🔸 Opschalen van investeringen onder volgende MFF - vanaf 2028
→ In het bijzonder via de Nationale en Regionale Partnerschapsplannen, evenals het nieuwe Europees competitiviteitsfonds en het nieuwe InvestEU-instrument.
🔸 Ontwikkelen van schaalbare en innovatieve financieringsmodellen - 2026 en 2027
→ Zoals schuld/eigen vermogen, blended finance, woningobligaties en revolving funds
→ door het delen van best practices en het bieden van technische ondersteuning, met inzet van EU-fondsen waar passend.
🔸 Vrijwillig marktgericht investeringskader verkennen - doorlopend
🔸 Lidstaten begeleiden bij financiële en juridische oplossingen - doorlopend
🔹 Acties voor de lidstaten
Extra investeren in sociale en betaalbare woningbouw, gebruikmakend van EU-instrumenten
EU-acties
🔸 Aanpassen regels staatssteun voor diensten van algemeen belang (SGEI) – 16 december 2025
→ Lidstaten kunnen betaalbare woningen ondersteunen zonder voorafgaande kennisgeving of goedkeuring (mits voorwaarden). Ze kunnen zelf bepalen hoe de steun wordt vormgegeven, voor wie ze bedoeld is en welke prijs- en kwaliteitsnormen gelden voor sociale en betaalbare woningen, afgestemd op hun eigen context en noden.
EU-acties
🔸 Initiatief voor korte termijn verhuur - Q4 2026
→ Overheden in staat stellen gegronde en proportionele maatregelen te nemen, vooral in gebieden met woningnood, en resterende kwesties aan te pakken zoals consumentenbescherming en het onderscheid tussen professionele en niet-professionele verhuurders.
→ Onderdeel van een bredere wet voor betaalbare huisvesting.
🔹 Acties voor de lidstaten
Data over korte termijn verhuur monitoren en de impact op woningbetaalbaarheid beoordelen
EU-acties
🔸 Analyse van woningprijzen - Q4 2026
→ Inzicht in prijsdynamiek, speculatiepatronen, datagaten en economische gevolgen; voorstellen van vervolgmaatregelen waar nodig.
🔸 Transparantie bevorderen in de vastgoedmarkt - doorlopend
→ Samenwerking met overheden om eigendom en transacties in de vastgoedmarkt te verduidelijken en speculatieve patronen te identificeren.
🔸 Investeringen faciliteren in non-profit woningaanbieders - doorlopend
→ Technische en wetgevende barrières identificeren, een marktgericht investeringskader ontwikkelen en investeringen via het Pan-European Investment Platform mobiliseren.
🔸 Kennisdeling en innovatie in woningspeculatie stimuleren - doorlopend
→ Leren van lokale en nationale ervaringen, bijvoorbeeld op het gebied van belastingen en aanpak van leegstaande woningen.
🔹 Acties voor de lidstaten
Speculatie beperken via belastingmaatregelen en transparantie
Deel van nieuwbouw reserveren voor betaalbare woningen
EU-acties
🔸 Monitoring en aanbevelingen via Europees Semester - vanaf 2026
→ Lidstaten helpen bij het ontwerpen van effectieve hervormingen voor betaalbare en sociale woningen via monitoring en aanbevelingen in het Europees Semester.
🔸 Europese woningstatistieken bevorderen - doorlopend
→ Evidence-based beleid en een EU-toegangspunt voor data en analyses creëren.
🔸 Bepalen waar EU-beleid en financiering het meeste impact hebben - doorlopend
🔸 Ondersteuning bij belastingbeleid ter bevordering van woningbetaalbaarheid - doorlopend
→ Inclusief praktische richtlijnen en uitwisseling van best practices
🔸 Technische en financiële ondersteuning voor hervormingen - vanaf 2026
→ Via de European Housing Alliance, het Technical Support Instrument en het volgende MFF.
🔹 Acties voor de lidstaten
Ambitieuze hervormingen doorvoeren met focus op betaalbaarheid, ondersteund door data en kennisdeling
EU-acties
🔸 Investeringen mobiliseren voor studentenhuisvesting - doorlopend
→ Via InvestEU, het Pan-European Investment Platform en cohesiefondsen van lidstaten/regio’s
🔸 Borgstellingsregeling onderzoeken - doorlopend
→ De aanbetaling verminderen of elimineren om de huisvesting voor studenten, trainees en stagiairs op de private huurmarkt vergemakkelijken.
🔸 Innovatieve woonmodellen identificeren en verspreiden voor studenten en jongeren - doorlopend
🔸 Pilotprogramma onder Erasmus+ voor mobiele studenten uit kansarme groepen - doorlopend
🔹 Acties voor de lidstaten
Maatregelen ontwikkelen voor betere toegang tot huisvesting voor jongeren
EU-acties
🔸 Raadaanbeveling woninguitsluiting - 2026
→ Ondersteunen van kwetsbare personen, dakloosheid voorkomen en aanpakken, met focus op persoonsgerichte, woninggerichte en geïntegreerde beleidsaanpak (onderdeel van de aankomende anti-armoede strategie).
🔸 Investeringen in sociale huisvesting en woninggerichte oplossingen voor daklozen - Q3 2026
→ Via een speciale werkstroom binnen het Pan-European Investment Platform, inclusief samenwerking met filantropische organisaties en private actoren
🔸 Best practices delen voor huurbescherming en eigendomsrechten - doorlopend
🔸 Citizens Energy Package - 2026
→ Huishoudens ondersteunen tegen energiearmoede en bescherming bieden tegen afsluiting van energielevering.
🔹 Acties voor de lidstaten
Steun aan daklozen en kwetsbaren uitbreiden
Toegang tot woningen voor mensen met een beperking verbeteren
Transparantie van huurcontracten verhogen
EU-acties
🔸 Oprichten van een Europese Housing Alliance – Q3 2026
→ Samenwerking faciliteren tussen lidstaten, bestuursniveaus, steden, regio’s, stakeholders, Europees Parlement, Comité van de Regio’s en Europees Economisch en Sociaal Comité.
🔸 Programma voor gezamenlijke kennisdeling - 2026
→ Kennis en best practices delen via een multi-level governance mutual learning programma voor lidstaten, regio’s en steden
🔸 Eerste EU Housing Summit – 2026
🗣️ Kathleen van Brempt - Europarlementslid (Vooruit)
“Ook Vlaanderen en Vlaamse lokale besturen zullen mee kunnen profiteren van die financiële ondersteuning. Dit plan sluit perfect aan bij wat wij ook in Vlaanderen doen. Met Melissa Depraetere is er vandaag een Vlaamse minister van Wonen die fors investeert in sociale woningen. Europa versterkt dat nu.”
🗣️ Melissa Depraetere - Vlaams minister van Wonen
“Met bijna 200.000 mensen op de wachtlijst voor een sociale woning, spreken we in Vlaanderen ook echt over een wooncrisis. Dankzij de 1,7 miljard euro aan leningen van Europa waar we in Vlaanderen nu op kunnen rekenen, kunnen we sociaal wonen echt een boost geven. De bouwkosten zijn de voorbije jaren enorm gestegen. Door nu extra in te zetten op voordelige leningen met een rentesubsidie van -2% voor woonmaatschappijen, gaan we meer én sneller sociale woningen kunnen bouwen”
De Commissie heeft ook een factsheet gepubliceerd met een overzicht van de huisvestingssituatie in België (zie bijlage).
➡️ De Commissie-mededeling werd na de publicatie overgemaakt aan het Europees Parlement en de Raad. Beide instellingen kunnen nu formeel reageren via resoluties of conclusies.
➡️ Daarnaast zullen de initiatieven onder het plan verder uitgerold worden.
➡️ De Commissie zal tegen het einde van haar termijn een voortgangsrapport presenteren.
Het Europees plan voor betaalbare huisvesting werd gepubliceerd op 16 december 2025, als onderdeel van een breder pakket inclusief:
🔹 Herziening van staatssteunregels voor betaalbare woningen
→ Het nieuwe SGEI-besluit voert wijzigingen door op vier vlakken: (i) sociale huisvesting; (ii) betaalbare huisvesting; (iii) enkele andere sectoren (kritieke geneesmiddelen, luchtvaart, maritieme sector en havens); en (iv) algemene thema’s.
🔹 Europese Strategie voor Woningbouw
→ De strategie richt zich op het wegwerken van knelpunten die de bouw vertragen en de prijzen opdrijven. Bijvoorbeeld het vergemakkelijken en digitaliseren van vergunningprocedures, invoeren van het Digitaal Productpaspoort, versnellen van de ontwikkeling van geharmoniseerde normen en ondersteunen van kmo’s en innovatieve bedrijven.
🔹 Raadaanbeveling over het New European Bauhaus
→ Het schetst belangrijke doelstellingen en acties om de impact van het New European Bauhaus te vergroten als motor voor een schone transitie en innovatie in Europa en wereldwijd.
In 2026 wordt dit aangevuld met een Citizens Energy Package en een anti-armoede strategie.
Commisiecommunicatie - COM(2025) 1025 final
Persbericht van de Europese Commissie
Informatiepagina van de Europese Commissie ➡️ Onderaan een link naar meer informatie over de andere onderdelen van het pakket.
