15 september 2026 - door Hazel Tyssen
De Europese Commissie wil overheidsopdrachten eenvoudiger, digitaler en strategischer maken. Op 9 september 2026 stelde ze daarvoor een nieuwe wet publieke overheidsopdrachten voor.
Die moet:
Eenvoudigere en duidelijkere regels creëren
Eén digitaal platform voor aanbestedingen voorzien
Meer ruimte bieden voor milieu-, sociale en innovatiedoelstellingen
Meer aandacht geven aan veiligheid, veerkracht en strategische autonomie
👉 VLEVA zet de belangrijkste wijzigingen hieronder op een rij.
📅 Niet te missen: schrijf je nog snel in voor ons VLEVA-webinar op 17 september 2026!
Overheidsopdrachten zijn aankopen van overheden: van de aanleg van een weg en de renovatie van een overheidsgebouw tot schoonmaakdiensten, computers en opleidingen. Samen vertegenwoordigen ze meer dan 14% van het Europese bbp en vormen ze daarmee een belangrijke motor van de Europese economie.
Vandaag gelden hiervoor Europese regels, verspreid over drie richtlijnen uit 2014 en aanvullende sectorspecifieke regels. Een grondige evaluatie van de Commissie bracht verschillende knelpunten aan het licht: de regels zijn complex en bieden niet altijd voldoende duidelijkheid. Tegelijk weegt bij aanbestedingen de prijs nog vaak het zwaarst, terwijl sociale, milieu- en innovatiecriteria onderbenut blijven. Ook de regels voor markttoegang van bedrijven van buiten de EU zijn niet altijd duidelijk en de verschillende digitale systemen en gebrekkige aanbestedingsdata maken het moeilijker om de interne markt goed te laten werken.
Daar wil de Europese Commissie verandering in brengen met een nieuwe wet publieke overheidsopdrachten. De inzet? Eenvoudigere regels én meer ruimte om overheidsaankopen strategisch in te zetten voor Europese doelstellingen.
🔶 Van drie richtlijnen naar één verordening
De drie bestaande richtlijnen voor respectievelijk concessies, klassieke overheidsopdrachten en de nutssectoren worden samengebracht in één rechtstreeks toepasselijke verordening. Zo wil de Commissie overlappingen, tegenstrijdigheden en verschillen tussen nationale regels beperken.
Toepassingsgebied:
🔶 Minder en flexibelere procedures
Het voorstel gaat van vijf naar drie hoofdprocedures:
Openbare procedure: elke geïnteresseerde ondernemer kan deelnemen en een offerte indienen.
Dynamische procedure: een snelle en flexibele manier om aan te kopen waarbij ondernemers zich eerst aansluiten in een pool en vervolgens, gedurende de looptijd van de procedure, worden uitgenodigd om in te schrijven op of te onderhandelen over afzonderlijke aanbestedingen.
Innovatieprocedure: aanbestedende overheden werken samen met de markt aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Ze doorlopen samen de stappen van overleg, selectie, testen en valideren, waarna de meest geschikte oplossing commercieel kan worden aangekocht
De eerste twee procedures kunnen telkens met of zonder selectiecriteria en onderhandelingen kunnen worden toegepast, waardoor de drempel voor deelname van kmo’s lager wordt.
🔶 Meer ruimte voor marktconsultaties: overheidsinkopers kunnen vooraf beter aftasten wat de markt te bieden heeft, bijvoorbeeld wanneer ze op zoek zijn naar een innovatieve oplossing.
🔶 Geen onnodig zware selectie-eisen: selectiecriteria moeten noodzakelijk en proportioneel zijn. Buitensporige omzetvereisten en ongerechtvaardigde eisen rond eerdere ervaring met de publieke sector worden beperkt.
🔶 Eén digitaal ecosysteem gebaseerd op interoperabiliteit tussen de platforms van de lidstaten, waarbij één geïntegreerd systeem wordt geboden. Een nieuwe dienst controleert automatisch of bedrijven aan de voorwaarden voldoen, volgens het once-only-principe.
🔶 Meer aanbestedingsdata: nationale en Europese databanken maken gegevens over aanbestedingen en contracten beter toegankelijk.
🔶 Prijs is niet langer het enige uitgangspunt
Overheidsopdrachten moeten in principe worden gegund op basis van de beste prijs-kwaliteitverhouding. Minstens 30% van de gunningscriteria moet betrekking hebben op kwaliteit. Voor arbeidsintensieve opdrachten stijgt dat minimum naar 50%. Afwijken kan, maar moet worden gemotiveerd.
🔶 Kader voor groene overheidsopdrachten
Duidelijkere regels moeten circulair aankopen, gerecycleerde en hergebruikte producten, afvalrecuperatie en energie-efficiëntie stimuleren. Voor bepaalde productcategorieën worden groene aankoopcriteria verplicht.
🔶 Een hoofdstuk voor sociaal verantwoorde overheidsopdrachten
Meer aandacht voor sociale inclusie, onderaanneming, toegang tot de arbeidsmarkt, toegankelijkheid, betere arbeidsvoorwaarden, bij- en omscholing, gendergelijkheid en mensenrechten.
Voorbeeld: overheden kunnen opdrachten voorbehouden aan organisaties die personen met een handicap of uit kwetsbare groepen integreren, op voorwaarde dat minstens 30% van hun werknemers tot deze groepen behoort.
🔶 Ruimte voor innovatie
Met de nieuwe innovatieprocedure kunnen overheidsinkopers vertrekken van een maatschappelijke uitdaging in plaats van een vooraf vastgelegde technische oplossing. Verschillende oplossingen kunnen vervolgens worden ontwikkeld, getest en beoordeeld, waarna de meest geschikte oplossing wordt aangekocht.
❗Ook relevant: De Commissie stelde op 9 september ook een Europese innovatiewet voor. Die bevat een specifiek kader voor de aankoop van onderzoeks- en ontwikkelingsdiensten. Die opdrachten vallen buiten de Public Procurement Act. De aankoop van het uiteindelijke commerciële product valt wel onder de Public Procurement Act.
🔶 Aandacht voor de geopolitieke context
Aanbestedende diensten moeten bij bepaalde opdrachten rekening kunnen houden met risico’s voor veiligheid, cybersecurity, kritieke infrastructuur, leveringszekerheid en strategische afhankelijkheden.
🔶 Opening voor Europese voorkeurscriteria
Onder bepaalde voorwaarden en afhankelijk van de concrete opdracht kunnen aanbestedende diensten deelname beperken tot Europese of internationaal gedekte ondernemingen, eisen stellen aan de oorsprong van producten of diensten, of een voorkeur geven aan bepaalde offertes.
❗Belangrijk: De nieuwe verordening vormt het algemene kader voor Europese voorkeurscriteria, tenzij sectorspecifieke EU-regels andere of aanvullende criteria bevatten, zoals de Industrial Accelerator Act.
Deel 1 - Algemene bepalingen met toepassingsgebied, principes en definities
Deel 2 - Uiteenzetting van de relevante actoren
! Deel 3 - Regels voor procedures en het strategisch design van overheidsopdrachten
Deel 4 - Regels voor concessies
Deel 5 - Kader voor het digitaal ecosysteem
Deel 6 - Transparantie en governance
Deel 7 - Finale bepalingen
De wet publieke overheidsopdrachten is nog een voorstel. Het Europees Parlement en de Raad zullen de tekst de komende periode bespreken en onderhandelen over hun standpunt.
De drie bestaande richtlijnen worden pas vervangen wanneer de nieuwe verordening is aangenomen. Daarna voorziet het voorstel een overgangsperiode van twee jaar vooraleer de nieuwe regels van toepassing worden.
Voorstel van de Europese Commissie – COM(2026) 590
