20 juli 2026 - door Paula Verschaeve
Op 17 juli stelde de Europese Commissie haar actieplan voor elektrificatie voor. Daarmee wil ze de overstap naar schone, in Europa geproduceerde elektriciteit versnellen en de afhankelijkheid van ingevoerde fossiele brandstoffen verkleinen.
Met maatregelen voor de industrie, het vervoer en gebouwen wil de Commissie de concurrentiekracht versterken, de energiezekerheid vergroten en de energiekosten verlagen. 🚀
Dit artikel geeft een overzicht van alle geplande acties uit het actieplan. Heel wat maatregelen zijn ook relevant voor Vlaanderen. Liever eerst de hoofdlijnen? Lees dan het korte persbericht van de Commissie.
De crisis in het Midden-Oosten toont opnieuw hoe kwetsbaar de EU blijft door haar afhankelijkheid van ingevoerde fossiele brandstoffen. Ondanks de maatregelen sinds 2022 zorgden de stijgende olie- en gasprijzen opnieuw voor hogere kosten.
Volgens de Commissie is een energie-onafhankelijke EU, gebaseerd op betaalbare en schone elektriciteit, cruciaal voor de veiligheid, weerbaarheid en concurrentiekracht. Daarom wil ze de elektrificatie van de economie versnellen. Vandaag komt al ongeveer 70% van de Europese elektriciteit uit schone energiebronnen, maar zonder een snellere overstap naar elektrische toepassingen dreigt die vooruitgang stil te vallen.
Volgens de Commissie kan een snellere elektrificatie tegen 2040:
de invoer van aardgas met meer dan 70% en van ruwe olie met meer dan 40% verminderen
jaarlijks tot 260 miljard euro besparen op de invoer van fossiele brandstoffen
de kosten voor elektriciteitsproductie met ongeveer 20% verlagen
investeringen in schone technologieën en nieuwe jobs stimuleren
de CO₂-uitstoot met meer dan 2 miljard ton verminderen
Toch blijft de elektrificatie in de EU achter. Het aandeel elektriciteit in het finale energieverbruik bedraagt al tien jaar ongeveer 24%, terwijl dat in onder meer China, Japan en Zuid-Korea al boven 30% ligt.
🎯 Om die achterstand weg te werken, stelt de Commissie een indicatief elektrificatiedoel van 46% tegen 2040 voor. Dat doel wordt eind 2026 beoordeeld in een effectbeoordeling als onderdeel van het volgende pakket voor de energie-unie voor de periode na 2030.
Om de elektrificatie in de EU te versnellen, wil de Commissie de belangrijkste drempels voor de overstap naar elektriciteit wegnemen. Ze kiest daarbij voor een aanpak over de volledige waardeketen en houdt rekening met de cyberveiligheid, fysieke veiligheid en economische veiligheid van de elektriciteitsnetten.
De Commissie wijst op vijf grote knelpunten:
Hoge elektriciteitsprijzen: elektriciteit is voor bedrijven gemiddeld bijna drie keer duurder dan gas en voor huishoudens ongeveer tweeënhalf keer duurder.
Hoge investeringskosten: de overstap van fossiele brandstoffen naar elektrische oplossingen vraagt vaak nog een grote investering.
Beperkingen van het elektriciteitsnet: een tekort aan netcapaciteit, lange wachttijden voor aansluitingen en een inefficiënt gebruik van bestaande netten remmen de elektrificatie af.
Trage uitrol van innovatie: nieuwe elektrificatietechnologieën vinden te langzaam hun weg naar de markt.
Zwakke waardeketens en tekorten aan vaardigheden: de EU moet haar productiecapaciteit versterken en investeren in voldoende geschoolde werknemers.
🎯 Het nieuwe actieplan bouwt voort op AccelerateEU en focust vooral op de sectoren die vandaag nog sterk afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen: vervoer, gebouwen en industrie.
Samen met het actieplan heeft de Commissie een wetgevingsvoorstel over nettarieven aangenomen. Dat voorstel moet elektrificatie stimuleren, een flexibeler en efficiënter gebruik van het elektriciteitsnet bevorderen, de uitrol van slimme meters versnellen en het prijsverschil tussen elektriciteit en gas verkleinen.
Daarnaast kondigt de Commissie verschillende maatregelen aan om flexibiliteit en energieopslag te versterken. Zo wil ze een nieuwe netcode voorstellen en in 2026 de netcodes herzien over de vereisten voor elektriciteitsproducenten en aansluitingen aan de vraagzijde.
Ze zal ook de uitvoering van de afspraken uit de tripartiete overeenkomst over energieopslag versterken, een conferentie organiseren over de knelpunten en oplossingen voor energieopslag en de Europese behoefte aan flexibiliteit op lange termijn beoordelen voor 2030, 2040 en 2050.
💡 Doelstelling: de opslagcapaciteit in de EU verhogen van ongeveer 55 GW in 2026 naar 200 GW in 2030.
De Commissie zet ook in op slim laden en vehicle-to-grid (V2G), waarbij elektrische voertuigen ook stroom kunnen terugleveren aan het net. Ze wil daarvoor testomgevingen opzetten, slimme laadoplossingen stimuleren, technische V2G-vereisten invoeren en het flexibiliteitspotentieel van industrie en datacenters beter benutten. Ook komt er een Europees beoordelingssysteem voor de energieprestaties van datacenters.
De Commissie wil ook de flexibiliteit van het elektriciteitssysteem vergroten door slim laden en vehicle-to-grid verder te ontwikkelen. Ze zet experimenteerruimtes op voor nieuwe businessmodellen, wil slim laden standaard opnemen in elektriciteitscontracten voor elektrische voertuigen en voert eisen in voor vehicle-to-grid bij nieuwe elektrische voertuigen vanaf 2030.
Daarnaast ontwikkelt ze een methode om het flexibiliteitspotentieel van industrie en datacenters te beoordelen en voert ze een gemeenschappelijk Europees beoordelingssysteem met minimale prestatienormen voor datacenters in.
De Commissie wil de overstap naar elektriciteit aantrekkelijker maken door het belastingverschil tussen elektriciteit en gas te verkleinen. Daarom bevat het voorstel over de nettarieven ook een bepaling om het belastingverschil tussen elektriciteit en gas te verkleinen.
Daarnaast zal de Commissie in het toekomstige pakket voor de energie-unie voor de periode na 2030 voorstellen indienen om subsidies voor fossiele brandstoffen geleidelijk af te bouwen.
💡 Doelstelling: tegen 2030 mag de verhouding tussen de elektriciteits- en gasprijs maximaal 2,5 bedragen voor huishoudens en 2 voor de industrie.
De Commissie wil het aandeel betaalbare, in Europa geproduceerde schone energie vergroten om de elektrificatie van de economie te ondersteunen. Daarom zal ze de lidstaten helpen om de hernieuwbare-energierichtlijn (RED III) volledig om te zetten tegen de zomer van 2027. Daarnaast wil ze grensoverschrijdende samenwerking ondersteunen om de vergunningverlening voor kernreactoren te versnellen.
Verder zal de Commissie de EU-wetgeving herzien om langlopende grensoverschrijdende elektriciteitscontracten eenvoudiger te maken. Tegen het tweede kwartaal van 2027 lanceert ze ook GeoDep, een digitaal instrument dat energie-intensieve bedrijven en investeerders moet helpen bij de keuze van geschikte locaties voor energie-investeringen. Het instrument brengt onder meer de nabijheid van energieproductie, beschikbare infrastructuur en de verhouding tussen elektriciteits- en gasprijzen in kaart.
Tegen 2027 komt er een databank met informatie over het ontwerp van veiligen, als aanvulling op het bestaande platform voor veilingen voor hernieuwbare energie.
Ze zal ook richtsnoeren aannemen over de toepassing van de niet-prijscriteria uit de Net-Zero Industry Act (NZIA) bij veilingen voor hernieuwbare energie.
Om de uitrol van geothermie te versnellen, richt de Commissie tegen het eerste kwartaal van 2027 een Geothermal Stakeholder Partnership op. Dit samenwerkingsplatform brengt lidstaten en de sector samen om knelpunten op het vlak van regelgeving, financiering, vergunningen, technische expertise, vaardigheden en maatschappelijk draagvlak weg te werken. Het platform moet de ontwikkeling van geothermie in de EU versnellen door kennis en goede praktijken uit te wisselen.
De Commissie moedigt de lidstaten aan om de bestaande mogelijkheden binnen de btw-richtlijn beter te benutten om elektrificatie te stimuleren. Zo kunnen zij verlaagde btw-tarieven toepassen op onder meer warmtepompen, zonnepanelen en thuisbatterijen. Ook kunnen lidstaten fiscale voordelen voorzien voor elektrische voertuigen, zoals een lagere inschrijvingsbelasting, een kortere afschrijvingstermijn of belastingvoordelen voor elektrische bedrijfswagens.
Daarnaast zal de Commissie, in het kader van het Circular VAT Initiative uit de Clean Industrial Deal, een Europees kader voorstellen om de elektrificatie van bedrijfswagenparken verder te stimuleren.
De Commissie wil de elektrificatie van de industrie versnellen als onderdeel van de industriële decarbonisatie. Daarom stelt ze voor om de EU-richtlijn voor het emissiehandelssysteem (ETS) te herzien. Dat omvat onder meer een groter aandeel van de nationale EU ETS-inkomsten voor de industrie en het koppelen van de tijdelijke gratis emissierechten aan investeringen in emissiereductie.
Via het herziene EU ETS-kader komt er een Industrial Decarbonisation Bank ter waarde van 100 miljard euro, waaronder een ETS Investment Booster van 30 miljard euro.
In 2026 zal de Commissie via het Innovatiefonds een tweede oproep voor industriële warmteprojecten lanceren. Ze onderzoekt ook of een Europees mechanisme kan worden opgezet om de elektriciteitsvraag van de industrie te bundelen en de toegang tot een gediversifieerd aanbod van koolstofarme energie te verbeteren, zodat de risico's van stroomafnameovereenkomsten (PPA's) afnemen.
De Commissie zal de mogelijkheden en belemmeringen onderzoeken voor de uitrol van technologieën voor directe hernieuwbare warmte, waaronder thermische energieopslag. Samen met de industrie en de lidstaten zal ze Commissie sectorspecifieke routekaarten voor elektrificatie uitwerken en partnerschappen tussen industriële clusters ondersteunen om elektrificatie en het hergebruik van restwarmte op industriële sites te versnellen.
De Commissie wil de uitrol van emissievrije voertuigen verder stimuleren. Daarom zal ze tegen het vierde kwartaal van 2027 de Clean Vehicles Directive evalueren en nagaan of de doelstellingen en de regels voor de overheidsaankoop van emissievrije voertuigen moeten worden aangescherpt.
Daarnaast publiceert de Commissie tegen het vierde kwartaal van 2026 aanbevelingen over fiscale en niet-fiscale stimulansen om de vraag naar emissievrije voertuigen te vergroten.
💡 Doelstelling: tegen 2040 moet voldoende net- en laadinfrastructuur beschikbaar zijn voor zware vrachtwagens, zodat 40% van het Europese vrachtwagenpark batterij-elektrisch kan rijden.
De Commissie wil de uitrol van warmtepompen versnellen en de overstap naar duurzame verwarming en koeling aantrekkelijker maken. Tegen 2027 onderzoekt ze de invoering van een marktmechanisme voor schone verwarming om de verkoop van warmtepompen te stimuleren en het verschil in aanvangskosten te verkleinen.
Daarnaast bekijkt de Commissie hoe de plaatsing van warmtepompen in openbare gebouwen via overheidsopdrachten kan worden versneld.
Om consumenten beter te informeren, wil de Commissie nationale online vergelijkingstools ondersteunen waarmee zij eenvoudig offertes van verschillende merken en installateurs kunnen vergelijken.
Verder zet de Commissie ook in op nieuwe financieringsmodellen. Via de Better Homes Partnerships wil ze warmtepompen koppelen aan renovatieprojecten, zodat eigenaars gemakkelijker toegang krijgen tot financiering. Daarnaast zullen het Heat Pump Accelerator-platform en de Energy Efficiency Financing Accelerator investeringen in warmtepompen, warmtenetten en projecten rond zonnewarmte en geothermie ondersteunen.
Tot slot werkt de Commissie aan een Cooling and Heating Action Plan, dat zowel de uitrol van duurzame verwarmingssystemen als de groeiende behoefte aan energie-efficiënte koeling moet aanpakken.
💡 Doelstelling: het aantal jaarlijks geïnstalleerde warmtepompen verhogen van 2,4 miljoen in 2025 naar ongeveer 4 miljoen in 2030.
Dit jaar zal de Commissie de verordening over infrastructuur voor alternatieve brandstoffen (AFIR) herzien om de uitrol van laadinfrastructuur, onder meer voor elektrische zware voertuigen en walstroom, te versnellen en gegevens over laden op depots beter in kaart te brengen. Ze wil ook de gemeenschappelijke technische specificaties voor laadpunten onder AFIR actualiseren om interoperabiliteit en bidirectioneel laden mogelijk te maken.
Daarnaast wil de Commissie zorgen voor een gecoördineerde Europese uitrol van laadinfrastructuur voor elektrische zware voertuigen, het initiatief Clean Transport Corridors uitbreiden naar andere TEN-T-corridors en een financieel instrument ontwikkelen om investeringen in laadinfrastructuur voor zware voertuigen te ondersteunen.
Ze wil ook samen met de lidstaten en de sector de randvoorwaarden voor emissievrije zware voertuigen bepalen en en gezamenlijke actieplannen uitwerken in het kader van de CO₂-doelstellingen voor 2030.
Tot slot werkt de Commissie aan het wegwerken van belemmeringen voor de elektrificatie van veerboten en binnenvaartschepen.
De Commissie vraagt de lidstaten om te overwegen kredieten uit het RED-kredietmechanisme vervroegd in te zetten om investeringen in laadinfrastructuur, waaronder laadpunten op depots, te ondersteunen.
💡 Doelstelling: tegen 2040 voldoende netcapaciteit en walstroominfrastructuur in havens uitrollen, zodat één derde van de Europese veerbootvloot batterij-elektrisch kan varen.
De Commissie wil het gebruik van restwarmte en de uitrol van duurzame warmte- en koudenetten (district heating and cooling, DHC) versnellen. Daarom lanceert ze tegen 2027 een EU Waste Heat Initiative om de terugwinning en het gebruik van restwarmte in warmte- en koudenetten te ondersteunen. Ze zal ook bestaande financieringsinstrumenten gebruiken om investeringen in warmtenetten en de Europese toeleveringsketen te ondersteunen.
Verder krijgen lokale besturen extra steun via de European City Facility, die gemeentelijke warmte- en koelplannen financiert. In de zomer van 2026 start een proefproject van 15 miljoen euro voor maximaal 180 plannen, met als doel op termijn 1.000 lokale plannen om te zetten in investeringsklare projecten.
💡 Doelstellingen:
tegen 2050 moet 11% van de Europese warmtevraag worden ingevuld met teruggewonnen restwarmte
tegen 2030 moeten warmte- en koudenetten instaan voor 15% van de totale vraag naar verwarming en koeling
tegen 2030 moeten warmte- en koudenetten jaarlijks met 6 à 7% groeien
De Commissie wil de ontwikkeling en toepassing van innovatieve elektrificatieoplossingen versnellen. Via het Strategic Energy Technology Plan (SET Plan) werkt ze tegen 2027 aan een gemeenschappelijk investerings- en uitvoeringsplan voor schone energietechnologieën.
Daarnaast ondersteunt de Commissie de ontwikkeling van kleine modulaire kernreactoren (SMR's), met als doel de eerste projecten begin jaren 2030 operationeel te maken. Ze zal ook de EU-waterstofstrategie actualiseren om aanvullende oplossingen voor decarbonisatie te voorzien waar directe elektrificatie technisch of economisch niet haalbaar is.
De Commissie wil het tekort aan geschoolde arbeidskrachten in de elektrificatiesector aanpakken. Via de nieuwe Europese strategie voor beroepsonderwijs en -opleiding (VET) wil ze meer jongeren aantrekken voor technische beroepen in de volledige elektrificatieketen.
Er komt ook een initiatief om de overdraagbaarheid van kwalificaties en vaardigheden binnen de EU te verbeteren, onder meer voor dual-use technologieën en cyberbeveiliging van elektriciteitsnetten
Via het Clean Heat Market Mechanism wil ze fabrikanten stimuleren om samen met technische scholen meer opleidingen voor elektriciens en installateurs te organiseren. Ze onderzoekt ook hoe certificering voor energie-efficiënte bouw- en installatiediensten kan worden ondersteund in de toekomstige Construction Services Act.
Verder wil de Commissie de productie en uitrol van nettonultechnologieën ondersteunen. Ze zal richtsnoeren publiceren over de toepassing van de bepalingen uit de Net-Zero Industry Act (NZIA) voor overheidsopdrachten voor nettonultechnologieën. Er komt ook een Electrification Action Plan Alliance op die nationale overheden en alle schakels van de waardeketen samenbrengt om de elektrificatie in Europa beter te coördineren en te versnellen.
De Commissie ziet wereldwijde elektrificatie als een manier om de internationale klimaatactie te versterken en tegelijk nieuwe exportkansen te creëren voor Europese technologieën en normen. Ze verwijst naar de lancering van het Electrify Now-platform op 23 juni 2026, samen met internationale partners en organisaties. Daarnaast koppelt ze elektrificatie aan een grotere energiezekerheid voor landen met beperkte toegang tot energie en plaatst ze dit binnen de gezamenlijke mededeling over de mondiale klimaat- en energievisie van de EU.
Samen met de partners van Electrify Now wil de Commissie de wereldwijde ambitie voor elektrificatie vergroten door goede praktijken te delen, nieuwe engagementen te stimuleren en de uitvoering van actieplannen te versterken.
Tot slot wil de Commissie een internationale coalitie van landen uitbouwen die zich engageren voor schone elektrificatie. Die moet bijdragen aan de wereldwijde uitrol van hernieuwbare energie en de doelstelling ondersteunen om tegen 2035 een elektrificatiegraad van 35% te bereiken.
Het Europees Parlement en de Raad buigen zich nu over de tekst. Zij kunnen daarop formeel reageren met een resolutie of conclusies.
Vragen en antwoorden over het actieplan voor elektrificatie en het voorstel over nettarieven
De volledige tekst van het actieplan (zie bijlage)
