17 maart 2026 - door Paula Verschaeve
Op 10 maart 2026 stelde de Europese Commissie een ambitieus energiepakket voor. Het pakket moet zorgen voor lagere energiefacturen, meer investeringen in schone energie en de ontwikkeling van een nieuwe generatie kleine reactoren.
Het energiepakket bestaat uit drie pijlers:
een investeringsstrategie voor schone energie
een strategie voor de ontwikkeling en uitrol van Small Modular Reactors (SMR’s) in Europa
een energiepakket voor burgers
Met het pakket wil Europa zijn energiezekerheid versterken, de energietransitie versnellen en het concurrentievermogen van de Europese industrie vrijwaren. 🚀
💡 Dit is uitgebreid artikel over de derde pijler: het Citizens Energy Package.
Het energiepakket voor burgers wil ervoor zorgen dat elke Europeaan toegang heeft tot betaalbare en schone energie in een comfortabele woning. Betaalbare energie is essentieel voor levenskwaliteit, sociale rechtvaardigheid en een sterke economie. De Europese Commissie wil daarom de overstap versnellen van gas naar lokaal geproduceerde, schone elektriciteit. Elektrificatie moet energieprijzen op termijn stabieler en lager maken en tegelijk de Europese energie-onafhankelijkheid en concurrentiekracht versterken.
Het pakket zet ook in op meer flexibiliteit en actieve deelname van burgers. Slimme meters, flexibel energieverbruik en bidirectioneel laden van elektrische voertuigen kunnen helpen om elektriciteit te gebruiken wanneer die goedkoper en overvloedig is. Daarnaast wil de Commissie energiegemeenschappen stimuleren, zodat burgers, bedrijven en lokale actoren samen energie kunnen produceren en delen.
Tegelijk blijft de aanpak van energiearmoede een belangrijke prioriteit. In 2024 kon bijna 10 % van de Europeanen hun woning in de winter niet voldoende verwarmen. Betere energieprestaties van gebouwen en de overstap naar efficiënte, elektrische verwarming en koeling moeten de energiekosten verlagen.
De Commissie benadrukt ook het belang van duidelijke informatie, bescherming van kwetsbare consumenten en een sterke uitvoering van bestaande EU-wetgeving, met een belangrijke rol voor lokale overheden. Het energiepakket voor burgers bundelt daarom maatregelen om energierekeningen te verlagen, consumenten sterker te maken, energiearmoede te bestrijden en de bestaande regels beter toe te passen.
De strategie rust op vier pijlers:
🔹 De energierekeningen voor huishoudens verlagen
🔹 Consumenten beschermen en mondiger maken
🔹 Energiearmoede en -kwetsbaarheid aanpakken
🔹 Bestaande EU-wetgeving beter uitvoeren
Elke pijler krijgt vorm in een reeks maatregelen en acties. 🎯
Hoge energieprijzen blijven een probleem voor de Europese economie en voor burgers. Tijdens de energiecrisis stegen de elektriciteitsprijzen voor huishoudens sterk en ze blijven vandaag hoog. Vooral kwetsbare groepen voelen dat.
De energierekening hangt af van verschillende factoren: nettarieven, nationale belastingen en heffingen, groothandelsprijzen en het energieverbruik van het huishouden. Lidstaten en hun regulatoren bepalen grotendeels de energiebelastingen en de nettarieven. Zij hebben dus ook instrumenten om energierekeningen betaalbaarder te maken.
In dat kader stelt de Europese Commissie vier concrete acties voor.
🔸 Belastingen en heffingen op elektriciteit voor huishoudens verlagen tot het minimum in de EU
Lidstaten spelen een belangrijke rol spelen bij het verlagen van elektriciteitsrekeningen. Zij kunnen dat doen door:
Energiebelastingen te herzien
De flexibiliteit in de EU-wetgeving beter te benutten
Gerichte verlagingen van accijnzen op elektriciteit in te voeren
Volgens de Europese Commissie kunnen dergelijke maatregelen de elektriciteitsrekening met ongeveer 14% verlagen, of gemiddeld zo’n 200 euro per jaar. 🎯
🔸 De netwerkkosten voor lokale consumenten verlagen
De Commissie moedigt nationale energieregulatoren aan om nettarieven beter af te stemmen op flexibel en lokaal energiegebruik. Zo kunnen zij gerichte stimulansen invoeren die de totale netkosten verlagen, bijvoorbeeld voor energiegemeenschappen of voor burgers die energie met elkaar delen.
Daarnaast vraagt de Commissie om bij het ontwerp van nettarieven ook het flexibiliteitspotentieel te bekijken, onder meer van energiegemeenschappen en initiatieven rond energiedelen. De Commissie zal hiervoor nauw samenwerken met het Europees agentschap voor energieregulatoren (ACER) en met de nationale regulatoren om de richtsnoeren over nettarieven snel uit te voeren.
Volgens de Europese Commissie kunnen flexibel verbruik en flexibele lokale elektriciteitsproductie de investeringsbehoeften in het elektriciteitsnet verlagen en zorgen voor een efficiënter gebruik van het netwerk. 🎯
🔸 Het gebruik van schone en energie-efficiënte technologie stimuleren
Binnen de Europese coalitie voor energie-efficiëntiefinanciering zal de Commissie samen met lidstaten en stakeholders werken aan nieuwe financierings- en dienstmodellen voor energie-efficiëntie. Daarbij kijkt ze ook naar alternatieven voor subsidies.
De samenwerking moet goede praktijken verzamelen om kwetsbare huishoudens beter te bereiken, het gebruik van energiebeheersystemen en slimme toestellen te stimuleren en de toegang tot geëlektrificeerde, flexibele en efficiënte energiediensten en -technologie te verbeteren. De Commissie plant dit werk tegen het vierde kwartaal van 2026.
Volgens de Europese Commissie kan dit leiden tot betere energieprestaties van gebouwen en lagere energierekeningen voor huishoudens. 🎯
🔸 Ervoor zorgen dat consumenten het goedkoopste aanbod krijgen en snel van leverancier kunnen veranderen
Veel EU-burgers hebben het recht om van energieleverancier te veranderen, maar doen dat in de praktijk weinig. Een belangrijke oorzaak is een gebrek aan duidelijke en transparante informatie. Vergelijkingstools en overstapplatforms helpen, maar hun werking en verdienmodellen zijn niet altijd helder.
De Commissie wil dit verbeteren en doet enkele concrete voorstellen:
Betere informatie voor consumenten: energieleveranciers moeten klanten minstens één keer per jaar adviseren over het beste tarief op basis van hun verbruik.
Vroegtijdige waarschuwing: klanten moeten een seintje krijgen als hun verbruik afwijkt van hun contract of als er een goedkoper aanbod bestaat.
Duidelijke contractinformatie: vóór het afsluiten of verlengen van een contract moet een korte, begrijpelijke samenvatting beschikbaar zijn. Die moet gratis en via verschillende kanalen worden aangeboden, ook voor kwetsbare groepen. De Commissie zal hierover een aanbeveling vaststellen (Q1 2026) en overweegt ook een aanbeveling over gestandaardiseerde modellen voor energierekeningen (2027).
Minder technische drempels: de Commissie wil dat een overstap naar een andere leverancier binnen 24 uur kan gebeuren en zal daarvoor technische regels vaststellen (Q1 2026).
Uitrol slimme meters: essentieel zodat consumenten hun energieverbruik beter kunnen opvolgen en makkelijker kunnen kiezen voor een ander contract.
Volgens de Europese Commissie kan dit mensen naar schatting tot 152 euro per jaar besparen. 🎯
🔸 De mensen stimuleren zelf energie te produceren en onderling te delen
EU-burgers kunnen samen een energiegemeenschap oprichten om hernieuwbare energie te produceren en te delen, bijvoorbeeld via zonnepanelen of windturbines. Dat recht staat in de EU-wetgeving. Er zijn al meer dan 8.000 energiegemeenschappen, maar er is nog veel groeiruimte, vooral op het platteland.
Energiegemeenschappen maken het mogelijk om energie te delen en zo ook huurders en kwetsbare gezinnen te laten profiteren. Dit zorgt voor meer energie-onafhankelijkheid, stabielere prijzen en een efficiënter energiesysteem.
Om dit potentieel te benutten, vraagt de Commissie:
Minder administratieve drempels
De mogelijkheid om energie eenvoudig te delen en overtollige energie te verkopen
Gerichte steun voor kwetsbare en energiearme huishoudens.
De Commissie zal de lidstaten ondersteunen met een actieplan voor energiegemeenschappen:
Richtsnoeren voor lidstaten (Q1 2026): de Commissie zal richtsnoeren geven over het potentieel van energiegemeenschappen en zelfverbruik, en goede praktijken delen op basis van een analyse van bestaande drempels.
Interoperabiliteit van gegevens (2027): de Commissie zal een uitvoeringsverordening vaststellen om energiedelen eenvoudig en volledig geautomatiseerd te maken voor consumenten.
Praktische handleiding (2026-2027): de Commissie zal stapsgewijze richtsnoeren publiceren voor het opzetten en beheren van energiegemeenschappen, gericht op huishoudens, kmo’s, landbouwers en overheden.
Volgens de Europese Commissie kan dit leiden tot potentiële besparingen van 260 tot 550 euro per jaar voor individuele huishoudens en financiële voordelen van 440 tot 930 euro per jaar voor energiegemeenschappen. 🎯
🔸 Meer flexibiliteit bieden door middel van kleinhandelscontracten
Flexibele energiecontracten kunnen consumenten helpen om flink te besparen. Door het energieverbruik te verschuiven naar momenten met lage prijzen, kunnen elektriciteitsfacturen in sommige gevallen tot 40% dalen. Op EU-niveau kan meer flexibiliteit leiden tot een jaarlijkse besparing van 2,7 miljard euro tegen 2030.
Om dit mogelijk te maken, wil de Commissie inzetten op:
Meer flexibele contracten
Transparante informatie en advies
Slimme meters en data
Daarnaast wil de Commissie drempels wegnemen voor bedrijven die flexibele diensten aanbieden, zoals het belonen van klanten die hun verbruik verschuiven naar goedkopere momenten.
Ook nieuwe modellen komen in beeld, zoals gratis elektriciteit op momenten met veel hernieuwbare energie. Lidstaten kunnen dergelijke systemen verkennen, zodat burgers direct profiteren van de energietransitie via lagere energiekosten, zonder grote investeringen vooraf:
Richtsnoeren voor flexibiliteit (Q1 2026): de Commissie zal richtsnoeren geven om de vergoeding van flexibiliteit in kleinhandelscontracten te stimuleren.
Toegang tot data (2027): de Commissie zal via een uitvoeringsverordening de toegang tot gegevens verbeteren die nodig zijn voor flexibiliteit, met duidelijke interoperabiliteitsregels.
Projecten rond wonen (2026): de Commissie zal flexibiliteit en energie-efficiëntie stimuleren in projecten binnen de nieuwe partnerschappen voor betere woningen.
Volgens de Europese Commissie kan dit leiden tot lagere energierekeningen voor consumenten en lagere systeemkosten, met besparingen tot 40%. 🎯
🔸 Het consumentenvertrouwen versterken
Veel energieconsumenten ervaren problemen op de energiemarkt, zoals agressieve telemarketing en onduidelijke informatie. Dat ondermijnt het vertrouwen en maakt het moeilijker om over te stappen naar goedkopere of innovatieve diensten. De Commissie wil dit aanpakken met een aantal maatregelen:
Nieuwe gedragscode: samen met sector en consumentenorganisaties werkt de Commissie aan een vrijwillige, gemakkelijk te begrijpen dienstverleningscode voor energieleveranciers. Die moet zorgen voor eerlijke marketing, betere klachtenbehandeling en extra bescherming van kwetsbare klanten (bv. langere betalingstermijnen en minimumlevering). Leveranciers kunnen zich vrijwillig verbinden tot hoge normen voor consumentenbescherming, gebaseerd op transparantie, eerlijkheid, vertrouwen en verantwoordingsplicht (Q4 2026).
Meer transparantie en vertrouwen: de code kan dienen als kwaliteitslabel voor betrouwbare leveranciers. Lidstaten bepalen zelf hoe ze die toepassen en handhaven.
Aandacht voor digitalisering en AI: de Commissie zal nagaan of de bestaande regels nog volstaan in een meer digitale energiemarkt.
Stabielere markt: de Commissie zal nieuwe richtsnoeren publiceren om nationale regelgevende instanties te ondersteunen bij het voorkomen van marktfalen van leveranciers door beter risicobeheer (Q1 2026). Dit moet ervoor zorgen dat energieleveranciers beter omgaan met prijsschommelingen en dat faillissementen en risico’s voor consumenten worden beperkt.
Toekomstige wetgeving (2028): de Commissie zal nagaan of een nieuw EU-wetgevingsvoorstel nodig is voor consumentenrechten op de energiemarkt na 2029, om ook bij nieuwe en innovatieve contracten bescherming te bieden en agressieve of misleidende (tele)marketing aan te pakken.
Volgens de Europese Commissie zal dit leiden tot meer consumentenvertrouwen en een betere dienstverlening, en tot grotere markttransparantie met meer concurrentie en een efficiëntere dienstverlening. 🎯
Eerlijkheid en gelijkheid staan centraal in de energietransitie. Europeanen zien de bescherming van kwetsbare consumenten en mensen in energiearmoede als topprioriteit. Factoren zoals onbetaalbare woningen en beperkte toegang tot sociale huisvesting vergroten die kwetsbaarheid.
De EU werkt daarom aan een eerste strategie tegen armoede. Die moet de toegang tot basisdiensten verbeteren, de oorzaken van armoede aanpakken en armoede tegen 2050 helpen uitbannen. Toegang tot energie als essentiële dienst speelt daarin een sleutelrol.
🔸 De krachten bundelen om energiearmoede terug te dringen
In 2024 kon 9,2% van de Europeanen (ongeveer 42 miljoen mensen) hun woning niet voldoende verwarmen. Energiearmoede treft vooral kwetsbare groepen en blijft een grote uitdaging in de EU. Hoewel lidstaten verplicht zijn om dit probleem aan te pakken, verloopt de uitvoering ongelijk en blijft het moeilijk om kwetsbare huishoudens gericht te ondersteunen.
De Commissie wil daarom sterker optreden. Ze zal bijkomende richtsnoeren geven, goede praktijken delen en haar aanbeveling over energiearmoede actualiseren (Q4 2026) om lidstaten te helpen hun nationale energie- en klimaatplannen ambitieuzer te maken. Daarbij ligt de focus op doeltreffende steunmaatregelen en het behouden van prikkels voor energiebesparing, ook voor huishoudens met sociale steun.
Daarnaast ondersteunt de Commissie de lidstaten bij de uitwerking van nationale renovatieplannen tegen eind 2026. Die plannen moeten de slechtst presterende gebouwen in kaart brengen en gerichte maatregelen voorzien om energiekosten te verlagen en het wooncomfort te verbeteren, met aandacht voor kwetsbare groepen, ouderen en personen met een handicap. Tegelijk zal de Commissie technische bijstand en extra begeleiding blijven bieden aan nationale, regionale en lokale autoriteiten (2026-2028) om kwetsbare burgers doeltreffend te bereiken via beleid en maatregelen.
Tot slot zet de Commissie in op extra financiering en ondersteuning. Via onder meer het Sociaal Klimaatfonds, cohesiemiddelen, het LIFE-programma en de energiearmoede-advieshub wil ze nationale, regionale en lokale projecten versterken (2026-2027). Ook zal ze richtsnoeren ontwikkelen om kwetsbare huishoudens te beschermen bij de afbouw van aardgasnetwerken.
Volgens de Europese Commissie kan dit leiden tot consistenter en gerichter beleid voor kwetsbare huishoudens in energiearmoede, snellere, eerlijkere en betaalbare toegang tot structurele oplossingen zoals renovaties, en een geleidelijke en meetbare vermindering van energiearmoede en de bijhorende sociale en gezondheidsproblemen in de hele EU. 🎯
🔸 Kwetsbare burgers beschermen tegen afsluiting
Veel Europeanen hebben moeite om hun energierekeningen te betalen. In 2024 betaalden ongeveer 31 miljoen mensen hun energierekening te laat. Het risico op afsluiting van elektriciteit en gas heeft grote gevolgen voor levenskwaliteit en gezondheid.
De Commissie wil dit aanpakken door samen te werken met lidstaten en andere betrokkenen. Ze wil systemen opzetten die vroeg signalen detecteren wanneer huishoudens betalingsproblemen hebben, zodat tijdig steun kan worden geboden. Daarnaast zal de Commissie goede praktijken delen rond het voorkomen van afsluitingen en regelingen voor schuldbeheer. Om dit mogelijk te maken, wil de Commissie inzetten op:
Ondersteunende richtsnoeren en opleidingen voor nationale en lokale autoriteiten over het voorkomen van afsluitingen, en beste praktijken via workshops, evenementen en publicaties (Q2-Q3 2026).
Gerichte communicatieacties over de beschikbare steun (in de loop van 2026).
Volgens de Europese Commissie zal dit leiden tot minder afsluitingen, een meer consistente bescherming van kwetsbare consumenten in de hele EU, minder kwetsbaarheid en een betere sociale rechtvaardigheid, gezondheid en welzijn. 🎯
De EU voorziet sterke consumentenbescherming, maar de uitvoering verschilt sterk tussen lidstaten. Daardoor ervaren burgers de voordelen niet altijd. Lokale overheden spelen een sleutelrol, maar zijn vaak te weinig betrokken en hebben onvoldoende middelen.
De Commissie wil de uitvoering verbeteren door nauwer samen te werken met lidstaten en stakeholders. Ze zal richtsnoeren en technische ondersteuning bieden, onder meer rond energiegemeenschappen, bescherming van kwetsbare consumenten, eerlijke prijzen en vlotte overstap naar energieleveranciers.
Daarnaast wil de Commissie de betrokkenheid van burgers en lokale overheden versterken. Ze zal bestaande initiatieven beter bundelen en zichtbaarder maken, en steden extra ondersteunen in de energietransitie. Ook zet ze in op duidelijke informatie voor consumenten over hun rechten en mogelijkheden op de energiemarkt.
🇪🇺 ‘Want als we de energiefactuur van de Europeaan echt betaalbaar willen houden, moeten we onze fossiele afhankelijkheid doorbreken. Zolang we gebonden blijven aan geïmporteerde fossiele brandstoffen is het dweilen met de kraan open. Een kraan die bediend wordt door onbetrouwbare autocraten zoals Donald Trump en Vladimir Poetin. Tijd dat Europa volop inzet op eigen hernieuwbare energie en afscheid neemt van fossiele brandstoffen. Alleen zo wordt onze energiefactuur structureel betaalbaar voor iedereen en beschermen we de koopkracht van miljoenen gezinnen.’ - Vlaams Europarlementslid Bruno Tobback (Vooruit)
🇪🇺 ‘Telkens wanneer er ergens een conflict uitbreekt, stijgen de energieprijzen terwijl grote energiebedrijven cashen. Gewone gezinnen betalen de rekening. De enige manier om daar vanaf te komen is massaal inzetten op hernieuwbare energie die we zelf in handen hebben. Wind en zon zijn bovendien de goedkoopste energiebronnen.’ - Vlaams Europarlementslid Sara Matthieu (Groen)
Na de publicatie ging de tekst naar het Europees Parlement en de Raad. Zij kunnen nu formeel reageren via resoluties of conclusies. Op 10 maart 2026 vond al een eerste debat plaats in het Europees Parlement.
Het Citizens Energy Package werd eerder aangekondigd in het actieplan voor betaalbare energie.
Factsheet over het eerste energiepakket (zie bijlage)
Persbericht over het energiepakket voor de burgers van DG Energie
