05 februari 2026 - door Paula Verschaeve
De Europese Commissie beoordeelde het definitieve Belgische energie- en klimaatplan (NEKP) kritisch. In het plan beschrijven Vlaanderen, Wallonië, Brussel en het federale niveau hun energie- en klimaatmaatregelen tot 2030. Het plan bevat enkele aanpassingen ten opzichte van de ontwerpversie uit 2023, die de Commissie toen “duidelijk onder de doelstellingen” noemde.
Na haar evaluatie vraagt de Europese Commissie België om extra maatregelen te nemen. Het plan bevat duidelijke werkpunten, maar ook enkele positieve elementen.
Waar schiet België vandaag tekort? En waar krijgt ons land een pluim? Dat lees je in deze blog.
De essentie
België haalt zijn broeikasgasdoelstelling voor 2030 enkel met extra flexibiliteitsmechanismen
Het aandeel hernieuwbare energie in de energiemix blijft onvoldoende
Het eindenergieverbruik ligt op koers, maar het primaire energieverbruik blijft te hoog
België moet sterker inzetten op windenergie en op duurzamer vervoer
Een duidelijke timing voor de afbouw van subsidies voor fossiele brandstoffen ontbreekt
België verhoogt de ambitie voor emissievrije gebouwen tegen 2050 niet
Een financiële en sociale strategie ontbreken
Er zijn geen concrete plannen voor onderzoek en innovatie rond de uitrol van schone energietechnologieën
Elke EU-lidstaat moet een nationaal energie- en klimaatplan indienen bij de Europese Commissie. Zo’n plan beschrijft welke nationale energie- en klimaatmaatregelen een lidstaat neemt in de periode 2021-2030 om de uitstoot tegen 2030 met 55% te verminderen. Het NEKP moet de lidstaten op koers houden richting klimaatneutraliteit tegen 2050.
De eerste ontwerpplannen voor 2021-2030 dienden de lidstaten eind 2018 in. De Commissie maakte toen voor elk plan een EU-brede beoordeling en een individuele beoordeling. Eind 2019 volgden de definitieve plannen.
Om de Europese klimaatambities waar te maken, moesten alle lidstaten hun NEKP tegen juni 2024 actualiseren. De ontwerpversies van die geactualiseerde plannen werden verwacht tegen 30 juni 2023. In februari 2024 publiceerde de Commissie een grondige evaluatie van de voorlopige Belgische versie. Daarbij formuleerde ze aanbevelingen voor de voorbereiding van het definitieve NEKP.
België diende zijn definitieve energie- en klimaatplan in op 7 oktober 2025, meer dan 13 maanden na de deadline van 30 juni 2024. Intussen heeft de Commissie ook deze versie beoordeeld.
Effort Sharing Regulation (ESR)
Het definitieve NEKP legt voldoende uit hoe België zijn doelstellingen onder de Effort Sharing Regulation wil halen: een daling van de broeikasgasemissies met 47% tegen 2030 ten opzichte van 2005.
Het plan bevat geactualiseerde cijfers, maar die tonen slechts een beperkte verbetering tegenover het ontwerpplan. Met de geplande maatregelen komt België in 2030 uit op een emissiereductie van 42,7% in de ESR-sectoren. Dat is 4,3 procentpunten onder de nationale ESR-doelstelling. België verwacht deze kloof te overbruggen via flexibiliteiten en zo zijn ESR-doelstelling alsnog te halen. De Commissie vraagt om de extra maatregelen uit het plan snel uit te voeren.
De Commissie vraagt ons land om specifiek in te zetten op de transportsector om:
multimodale mobiliteit te verbeteren en zo het gebruik van de privéwagen te verminderen;
de overstap naar schonere vervoersvormen te versnellen;
elektrificatie aan te moedigen.
Voor landbouw biedt het plan onvoldoende duidelijkheid over de financiering, de impact van maatregelen en hun bijdrage aan de ESR-doelstelling.
LULUCF (landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw)
Voor de LULUCF-sector zit België op schema. Als het plan correct wordt uitgevoerd, zal ons land zijn LULUCF-doelstelling zelfs overtreffen.
Koolstofafvang, -gebruik en -opslag (CCUS)
De finale versie van het NEKP bevat een strategie voor koolstofafvang, -gebruik en -opslag. België mikt op een jaarlijkse afvang van 5 miljoen ton tegen 2030.
Het plan benoemt ook de bronnen van CO₂-emissies die zullen worden afgevangen. Het gaat om de sectoren chemie, cement, kalk, glas, ijzer, staal, aluminium, pulp en papier, raffinaderijen en afvalverbranding. Daarnaast ziet het plan fossiele-brandstofcentrales en biomethaaninstallaties als mogelijke bronnen.
Er is geen concreet potentieel voor CO₂-injectie opgenomen. Wallonië plant wel een analyse van een mogelijk CO₂-opslagproject.
Klimaatadaptatie
Het finale plan houdt onvoldoende rekening met relevante klimaatrisico’s zoals overstromingen. Daarom vraagt de Commissie België om ervoor te zorgen dat klimaatkwetsbaarheden en -risico’s voldoende worden meegenomen bij:
het behalen van de nationale doelstellingen, streefdoelen en bijdragen; en
de uitwerking van beleidsmaatregelen binnen de verschillende dimensies van de energie-unie.
Wat betreft water gaat het plan maar gedeeltelijk in op de gevolgen van klimaatverandering voor de toekomstige beschikbaarheid van water en de impact daarvan op de energiesector. Er worden wel enkele belangrijke acties toegelicht om toekomstige wateruitdagingen aan te pakken.
Fossiele brandstoffen
De geleidelijke afbouw van subsidies voor fossiele brandstoffen komt aan bod, maar een routekaart met concrete maatregelen en duidelijke timing ontbreekt.
België zou het aandeel energie uit hernieuwbare bronnen moeten verhogen tot 33 procent. In het finale NEKP ligt de ambitie echter een stuk lager. De nationale bijdrage voor 2030 daalt tot 20.4% tegenover 21.7% in het ontwerp-NEKP.
Het plan bevat geen duidelijk traject of langetermijnvisie voor de uitrol van hernieuwbare-energietechnologieën voor de komende tien jaar, noch vooruitzichten richting 2040. Concrete doelstellingen voor innovatieve hernieuwbare technologieën, gebouwen en industrie tegen 2030 ontbreken. Ook voor hernieuwbare energie in verwarming en koeling blijft België onder de bindende doelstellingen.
Het plan beschrijft wel maatregelen om waterstof in de industrie te stimuleren en om zich voor te bereiden op handel in hernieuwbare waterstof.
Tot slot ontbreken in het NEKP duidelijke trajecten voor de voorziening van bosbiomassa, uitgesplitst naar type grondstof en herkomst, en stelt het plan geen concrete doelstellingen vast voor de duurzame productie van biomethaan.
Ons land krijgt de opdracht om een gunstig kader uit te werken voor elektrificatie op basis van hernieuwbare energie in alle sectoren. Ook moet België het bewustzijn bij burgers en bedrijven vergroten over financieringsmogelijkheden en over de voordelen van hernieuwbare energie.
De Commissie vraagt ook om een strategie te ontwikkelen om het draagvlak voor windenergie te vergroten, met betrokkenheid van lokale gemeenschappen en aandacht voor biodiversiteit.
Het definitieve klimaatplan legt een nationale bijdrage van 29 Mtoe vast voor het eindenergieverbruik tegen 2030. Dat komt overeen met de gecorrigeerde bijdrage die de Commissie in maart 2024 aan België heeft meegedeeld.
De nationale bijdrage voor het primaire energieverbruik bedraagt 41,3 Mtoe. Die ligt niet in lijn met de ambitie van de herziene richtlijn energie-efficiëntie (EED).
Het Belgische NEKP beschrijft het beleid en de maatregelen om de nationale bijdragen aan energie-efficiëntie te realiseren. Het plan bevat echter te weinig informatie over de verwachte energiebesparingen. België licht wel toe hoe het principe “energie-efficiëntie eerst” zal worden toegepast, maar vermeldt geen maatregelen om de uitvoering ervan op te volgen.
In het klimaatplan legt België geen nieuwe of hogere ambitie vast om tegen 2050 alle gebouwen energiezuinig en klimaatneutraal te maken, of om bestaande gebouwen tegen dan volledig emissievrij te renoveren. De Commissie vraagt om het ambitieniveau te actualiseren, met tussentijdse mijlpalen voor 2030 en 2040, voor alle regio’s en sectoren.
Het plan legt wel tussentijdse mijlpalen vast voor energiebesparingen in gebouwen tegen 2030 of 2040, opgesplitst per regio en sector. Die mijlpalen gelden voor zowel residentiële als niet-residentiële gebouwen. Daarnaast bevat het plan informatie over maatregelen voor gebouwen op vlak van financiering, kosten en energiebesparing.
Gas
Het finale NEKP geeft meer duidelijkheid over de Belgische gasbevoorradingszekerheid. Het plan beschrijft welke maatregelen België neemt om de gasbevoorrading te diversifiëren en hoe het de gasvraag verder wil verminderen tegen 2030.
Elektriciteit
Voor de continuïteit van de elektriciteitsvoorziening verwijst het plan naar de beslissing om de kernreactoren Doel 4 en Tihange 3 tien jaar langer open te houden.
Het klimaatplan stelt dat de federale regering zal instaan voor de langetermijnbevoorrading van nucleaire brandstoffen. Het doel is om het gebruik van grondstoffen en de hoeveelheid hoogradioactief afval te beperken. Het plan geeft echter geen concrete details over hoe die diversificatie en bevoorrading zullen gebeuren.
Daarnaast wil de federale regering de ontwikkeling, bouw en ingebruikname van kleine modulaire reactoren (SMR’s) ondersteunen.
België benadrukt ook het belang van elektriciteitsopslag om het systeem flexibeler te maken. Het NEKP verduidelijkt echter niet welke doelstellingen en maatregelen daarvoor gelden.
Olie
Voor de oliesector bevat het plan een langetermijnprognose van het verbruik van vloeibare brandstoffen na 2030. Het gaat echter niet na of de Belgische olie-infrastructuur op lange termijn nog aangepast is aan een dalende olievraag en de overschakeling naar koolstofarme alternatieven.
Het plan bevat geen duidelijke doelstellingen voor vraagrespons om de flexibiliteit van het energiesysteem te verbeteren. De Waalse en Vlaamse regio beschrijven initiatieven om vraagrespons en flexibiliteitsbronnen op lokaal niveau verder te ontwikkelen, maar koppelen daar geen concrete targets aan. Het federale niveau en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest vermelden niet welke rol vraagsturing zal spelen in hun flexibiliteitsstrategie, noch welke bijkomende initiatieven ze plannen.
Wat de aanpak van energiearmoede betreft, bevat het NEKP meer details over bestaande en mogelijke maatregelen op federaal en regionaal niveau. Maar er is weinig duidelijkheid over de financiële middelen, zowel vanuit sociaal beleid als vanuit structurele energiemaatregelen. Daarnaast ontbreekt nog steeds een concrete en meetbare doelstelling voor de vermindering van energiearmoede.
In de dimensie onderzoek, innovatie en concurrentievermogen bevat het klimaatplan een brede aanpak. Maar ons land stelt geen specifieke doelstellingen op het gebied van onderzoek, innovatie en concurrentievermogen voor de uitrol van schone energietechnologieën, noch een duidelijk traject richting 2030 en daarna.
Het plan bevat wel maatregelen om de ontwikkeling van nettonulprojecten te ondersteunen, ook voor energie-intensieve industrieën. Het licht ook toe hoe ons land wil zorgen voor een voorspelbaar en eenvoudiger regelgevingskader voor vergunningsprocedures voor wind- en zonnetechnologieën, maar niet voor alle relevante schone technologieën.
Het NEKP vermeldt ook niet hoe de toegang tot nationale financiering eenvoudiger zal worden waar dat nodig is. Ook ontbreekt informatie over beleid en maatregelen om vaardigheden rond schone energie te ontwikkelen.
Ons land beschrijft gedeeltelijk het beleid om veerkrachtige en duurzame toeleveringsketens voor cruciale nettonulcomponenten en -apparatuur te ondersteunen, met aandacht voor de aanvoer van kritieke grondstoffen.
Wat betreft de investeringsnoden voor de energie- en klimaattransitie, bevat het plan geen volledig en samenhangend overzicht. Het plan vermeldt wel dat de federale en regionale overheden samen een oefening zullen maken om de nodige investeringen voor de uitvoering van het NEKP te ramen.
Het plan verwijst wel naar financierings- en ondersteuningsmechanismen op EU- en regionaal niveau, maar blijft vaag. Beleidsmaatregelen zijn niet gekoppeld aan concrete budgetten.
Bovendien heeft ons land geen duidelijke analyse gemaakt van de macro-economische gevolgen van het geplande beleid en de maatregelen.
Het finale plan analyseert de verwachte impact van de klimaat- en energietransitie op werkgelegenheid en vaardigheden in het Waalse gewest. Het geeft kwalitatieve informatie over jobcreatie en herschikking van arbeid, vooral in de bouw, het vervoer en hernieuwbare energie. Maar voor het Brussels en Vlaams Gewest ontbreekt die info.
Hoewel het plan verschillende beleidsmaatregelen bevat om werkgelegenheid, vaardigheden en gendergelijkheid tijdens de transitie te ondersteunen, geeft het geen details over de middelen die specifiek worden ingezet om een rechtvaardige transitie te ondersteunen.
Daarnaast bevat het plan te weinig info om een goed sociaal klimaatplan voor te bereiden. Het bevat geen duidelijke informatie over de impact van ETS2 en over wie kwetsbaar is. Ook is niet duidelijk hoe het NECP in Brussel en Wallonië helpt bij de voorbereiding van het sociaal klimaatplan, of hoe beide plannen goed op elkaar zullen aansluiten.
🗣️ "Het rapport van de Europese Commissie bevestigt dat België op schema ligt om zijn klimaatverplichtingen voor 2030 na te komen.” Maar hetzelfde rapport is ook duidelijk: er moeten meer inspanningen worden geleverd wat betreft het aandeel van hernieuwbare energie, dat nog steeds ver onder het vereiste niveau ligt, en ons primaire energieverbruik, dat nog steeds te hoog is in het licht van de doelstellingen van de Unie. Als federaal minister van Mobiliteit ben ik ook verheugd over deze krachtige steun van de Commissie voor het beleid dat wij moeten voeren en voeren om het spoor aantrekkelijker en concurrerender te maken." - Federaal minister van Klimaat en Mobiliteit Jean-Luc Crucke (Les Engagés)
🗣️ "Onze kersverse klimaatminister weet meteen wat er op de plank ligt. Een onmiddellijke doorlichting, en vervolgens herziening, van de Vlaams energie klimaatstrategie. Niet alleen voor de vier jaar die ons nog rest tot 2030. Ook voor de diepgaande transitie die we de komende vijftien jaar moeten volbrengen." - Yelter Bollen, Beleidsexpert klimaat en milieufiscaliteit bij Bond Beter Leefmilieu
Het finale klimaatplan dat België heeft ingediend bij de Commissie, is een plan dat een duidelijk beeld geeft van het nationale beleid en de investeringsplannen richting 2030. Dat plan moet nu waargemaakt worden. De Commissie blijft de EU-lidstaten verder ondersteunen.
Het persbericht van de Europese Commissie
Beoordeling van het definitief geactualiseerde energie- en klimaatplan van België (zie bijlage)
Finale actualisatie van het Belgische nationaal energie- en klimaatplan 2021- 2030 (NEKP 2025)
.jpg)
