15 oktober 2026 - door Kelly Digneffe
Op 13 oktober keurde de Raad Algemene Zaken conclusies over inclusieve democratische participatie en de weerbaarheid van de samenleving en gemeenschappen goed.
Het initiatief kwam van het Ierse voorzitterschap. De lidstaten willen burgers opnieuw nauwer betrekken bij het democratische leven, het vertrouwen in de democratische instellingen versterken en de rol van het maatschappelijk middenveld in de beleidsvorming vergroten.
De conclusies volgen op het Europees Democratieschild (European Democracy Shield) dat de Europese Commissie in november 2025 voorstelde, samen met de EU-strategie voor het maatschappelijk middenveld. Ze richten zich specifiek op de derde pijler van dat Democratieschild: de weerbaarheid van de samenleving en de betrokkenheid van burgers versterken.
Aandacht voor burgers die het vertrouwen verliezen in de democratie en publieke instellingen
Meer Europese samenwerking om burgers opnieuw bij de politiek te betrekken
Een kader voor inclusieve democratische participatie, met open en transparante inspraak in het beleid
Sterkere betrokkenheid van het maatschappelijk middenveld bij de beleidsvorming
Vertrouwen in publieke instellingen vormt de basis van een weerbare democratie. Dat vertrouwen groeit wanneer overheden transparant en verantwoord handelen, en wanneer burgers te horen krijgen wat er met hun inbreng is gebeurd. De lidstaten maken zich zorgen over groepen die een groter risico lopen om af te haken, zoals personen in een kwetsbare situatie, vroegtijdige schoolverlaters, jongeren zonder werk of opleiding (NEET’s) en personen met een handicap. Ook digitale uitsluiting en gebieden waar weinig lokaal nieuws beschikbaar is, vormen volgens de Raad een drempel voor deelname aan het democratische leven.
Daarnaast waarschuwen de conclusies voor buitenlandse informatiemanipulatie en voor het misbruik van artificiële intelligentie, zoals deepfakes, om desinformatie te verspreiden.
De Raad ziet een belangrijke rol voor lokale en regionale overheden om democratische processen dichter bij de burger te brengen. Ook het Europees Comité van de Regio’s wordt in dat verband vermeld.
Volgens de conclusies kunnen burgerpanels burgers opnieuw bij de democratie betrekken. Voorwaarde is dat ze goed zijn opgezet, een transparante methode volgen en een representatieve groep burgers samenbrengen. Deelnemers geven aan dat ze er meer politieke kennis door opdoen en zich sterker betrokken voelen. De Raad moedigt de lidstaten aan om zulke initiatieven op nationaal, regionaal en lokaal niveau te overwegen.
Verder benadrukken de lidstaten het belang van:
burgerschapseducatie en mediawijsheid in alle vormen van onderwijs, met bijzondere aandacht voor jongeren en de werking van algoritmes en AI;
toegang tot onafhankelijke en pluralistische media, ook regionale en lokale media;
de uitwisseling van goede praktijken via het netwerk van nationale autoriteiten voor burgerparticipatie;
de volwaardige deelname van vrouwen aan het politieke en publieke leven.
De Raad erkent dat een onafhankelijk, divers en weerbaar middenveld bijdraagt aan democratische controle. Organisaties moeten vrij, veilig en zonder ongepaste inmenging kunnen werken.
De lidstaten vragen om voldoende en duurzame financiering voor het middenveld en om eenvoudigere administratieve procedures voor EU-middelen.
Informatie over financieringskansen en consultaties moet ook organisaties op lokaal en regionaal niveau bereiken.
De Commissie moet daarnaast meer inzetten op capaciteitsopbouw, zoals technische bijstand, opleiding en advies. Dat alles gebeurt wel zonder vooruit te lopen op de onderhandelingen over de volgende meerjarenbegroting.
De Raad verwelkomt de initiatieven die de Commissie in het Democratieschild aankondigde, waaronder een Europees burgerpanel over democratische weerbaarheid, een Civic Tech Hub en de EU-jongerendialoog. Het Europees Centrum voor Democratische Weerbaarheid, opgericht in februari 2026, moet de punten uit de conclusies meenemen in zijn werking. Het mag daarbij het werk van het netwerk van nationale autoriteiten aanvullen, maar niet overlappen. De lidstaten worden aangemoedigd om projectvoorstellen bij dat centrum in te dienen.
De Raad vraagt de Commissie om de conclusies mee te nemen bij de uitvoering en verdere uitwerking van het Europees Democratieschild. De lidstaten engageren zich om regelmatig op het thema terug te komen. Een jaarlijks ministerieel forum over het Democratieschild moet daarbij de voortgang opvolgen.
