06 november 2026 - door Florence De Vlam
Op 5 november presenteerde de Europese Commissie het pakket onderwijs en vaardigheden (Education and Skills Package). Daarmee wil ze de achteruitgang van basisvaardigheden tegengaan, scholen ondersteunen bij het gebruik van artificiële intelligentie en digitale technologie en het tekort aan leerkrachten aanpakken. Ook het beroepsonderwijs en de beroepsopleiding krijgen extra aandacht.
Het pakket maakt deel uit van de Union of Skills en focust op vier prioriteiten:
📚 Sterkere basisvaardigheden voor alle leerlingen
→ Voorstel voor een aanbeveling van de Raad over het ombuigen van de achteruitgang van basisvaardigheden
📚 Beter en veiliger gebruik van AI en digitale technologie in het onderwijs
→ Oprichting van een Europees consortium voor digitale onderwijsinfrastructuur (EDU-EDIC) en nieuwe initiatieven rond AI-geletterdheid en onlineveiligheid
📚 Een aantrekkelijker en beter ondersteund lerarenberoep
→ Voorstel voor een aanbeveling van de Raad over de aantrekkelijkheid van het lerarenberoep (EU-leerkrachtenagenda)
📚 Sterker en toekomstgericht beroepsonderwijs en beroepsopleiding
→ Europese strategie voor beroepsonderwijs en -opleiding 2026-2030
De basisvaardigheden van Europese jongeren gaan achteruit. Uit de PISA-resultaten van 2025 blijkt dat steeds meer 15-jarigen moeite hebben met lezen, wiskunde en wetenschappen.
33,9% van de Europese 15-jarigen presteert ondermaats voor wiskunde.
31,3% haalt onvoldoende resultaten voor lezen.
25,9% presteert ondermaats voor wetenschappen.
Ook het aandeel leerlingen dat uitstekende resultaten behaalt, daalt. Tegelijk zorgen lerarentekorten, digitalisering en de snelle opkomst van AI voor bijkomende uitdagingen.
Volgens de Commissie zijn sterke basisvaardigheden essentieel om verder te leren, deel te nemen aan de samenleving en zich aan te passen aan een veranderende arbeidsmarkt. Ze zijn ook belangrijk voor de concurrentiekracht en democratische veerkracht van Europa.
Met het nieuwe pakket wil de Commissie de lidstaten ondersteunen om hun onderwijsstelsels te versterken en beter in te spelen op deze uitdagingen.
De Commissie stelt een aanbeveling van de Raad over het ombuigen van de achteruitgang van basisvaardigheden voor. Die richt zich op vijf vaardigheden: lezen en schrijven, wiskunde, wetenschappen, digitale vaardigheden en burgerschapsvaardigheden. De Commissie vraagt de lidstaten om gerichte hervormingen en investeringen door te voeren. Daarbij ligt de nadruk op vroegtijdige ondersteuning van leerlingen, doeltreffende onderwijsmethoden en extra aandacht voor kwetsbare leerlingen en scholen. Daarnaast wil de Commissie de samenwerking tussen scholen versterken via twee nieuwe initiatieven.
De Europese schoolallianties (European School Alliances) brengen scholen en onderwijsautoriteiten uit verschillende EU-lidstaten samen in langdurige partnerschappen. Elke alliantie werkt aan de verbetering van minstens één basisvaardigheid, met een concreet en meetbaar verbeterplan. Scholen kunnen ervaringen uitwisselen en succesvolle onderwijspraktijken breder toepassen.
⏳ Vanaf 2027 voorziet Erasmus+ ondersteuning voor scholen en onderwijsautoriteiten. De ambitie is om vanaf 2028 jaarlijks tot 100 nieuwe allianties op te richten.
Een nieuw EU Network of Advisory and Support Services moet nationale en regionale ondersteuningsdiensten beter met elkaar verbinden. Het netwerk zal scholen ondersteunen op vier terreinen:
Schoolleiderschap en schoolbeheer
Welzijn van leerlingen
Digitale vaardigheden en voorbereiding op AI
Samenwerking met ouders en de bredere gemeenschap
⏳ Het netwerk start in 2027. Vanaf 2028 moet Erasmus+ de eerste 30 regionale ondersteuningsdiensten helpen opstarten.
Digitale technologie en AI bieden nieuwe kansen voor het onderwijs, maar brengen ook risico's mee voor de veiligheid, het welzijn en de ontwikkeling van leerlingen.
De Commissie wil daarom betrouwbare digitale onderwijsinstrumenten ontwikkelen, AI-geletterdheid versterken en kinderen beter beschermen in de digitale omgeving.
Op 3 november richtte de Commissie, op verzoek van acht lidstaten, het European Digital Infrastructure Consortium for Education (EDU-EDIC) op.
Via dit consortium kunnen deelnemende lidstaten middelen en expertise bundelen om:
Betrouwbare AI- en digitale diensten voor scholen te ontwikkelen.
Veilige gegevensuitwisseling tussen onderwijsinstellingen mogelijk te maken.
Europese aanbieders van onderwijstechnologie te ondersteunen om hun diensten over de grenzen heen aan te bieden.
Het initiatief moet ook de Europese technologische onafhankelijkheid op het gebied van onderwijs versterken.
De Commissie wil leerlingen en leerkrachten beter voorbereiden op het veilig, kritisch en verantwoord gebruik van AI. Daarom zal ze Europese referentieleerresultaten en beoordelingsrichtlijnen voor AI-geletterdheid ontwikkelen, op basis van het bestaande EU- en OESO-kader. Daarnaast komt er een proefproject voor een Europees AI-geletterdheidscertificaat (AI Literacy Certificate) voor 15-jarige leerlingen.
⏳ De testfase start in het schooljaar 2027-2028.
Met een nieuwe European Healthy Screens Pledge wil de Commissie scholen, ouders en leerlingen ondersteunen bij een gezond gebruik van digitale technologie. Het initiatief zal gemeenschappelijke instrumenten en richtlijnen aanbieden rond schermtijd, onlineveiligheid en een gezond evenwicht tussen online- en offlineactiviteiten.
Bijna alle EU-lidstaten kampen met een tekort aan gekwalificeerde leerkrachten. Ook de vergrijzing van het lerarenkorps vormt een uitdaging: slechts 8% van de leerkrachten is jonger dan 30 jaar. Met de voorgestelde EU-leerkrachtenagenda (EU Teachers Agenda) wil de Commissie de aantrekkelijkheid van het beroep vergroten en ervoor zorgen dat voldoende gekwalificeerde leerkrachten instromen en aan het werk blijven.
De aanbeveling vraagt de lidstaten om werk te maken van:
Betere arbeidsomstandigheden en aantrekkelijkere loopbanen, met meer erkenning voor het beroep.
Minder administratieve lasten, zodat leerkrachten meer tijd krijgen voor hun leerlingen.
Sterkere lerarenopleidingen en permanente bijscholing, onder meer rond AI, digitale technologie en diverse klasgroepen.
Meer professionele autonomie, waarbij leerkrachten zelf kunnen beoordelen hoe en wanneer AI een meerwaarde biedt.
Meer inspraak voor leerkrachten en sociale partners bij de ontwikkeling van onderwijsbeleid.
De Commissie wil ook een regelmatige Europese dialoog met vertegenwoordigers van het lerarenberoep organiseren. Vanaf 2027 komt er een nieuwe generatie Teacher Academies 2.0. Die zal zich in het bijzonder richten op startende leerkrachten en schoolleiders en hen helpen omgaan met nieuwe uitdagingen in het onderwijs, waaronder AI. De academies moeten de samenwerking tussen lerarenopleidingen versterken en professionele ontwikkeling ondersteunen.
Met de Europese strategie voor beroepsonderwijs en -opleiding 2026-2030 wil de Commissie de aansluiting tussen opleidingen en de arbeidsmarkt verbeteren. Beroepsonderwijs en -opleiding spelen een belangrijke rol in sectoren met grote personeelstekorten, zoals energie, bouw, industrie, gezondheidszorg en defensie. Volgens de Commissie zijn bijna 60% van de banen in de EU sterk afhankelijk van beroepsgerichte kwalificaties. Tegelijk heeft 80% van de kmo's moeite om gekwalificeerd personeel te vinden. De strategie moet beroepsopleidingen aantrekkelijker, flexibeler en beter afgestemd op nieuwe technologieën maken.
De European Sectoral Training Accelerator moet korte, flexibele opleidingsmodules ontwikkelen in samenwerking met bedrijven. Aanbieders van beroepsonderwijs en -opleiding kunnen deze modules toevoegen aan bestaande nationale opleidingsprogramma's. Zo kunnen ze sneller inspelen op veranderende vaardigheden en nieuwe technologieën. De Commissie wil ook testen hoe de verworven vaardigheden binnen nationale systemen kunnen worden erkend.
⏳ Een eerste proefproject start in 2027.
Via VET Business Partnerships wil de Commissie nieuwe opleidingscentra ondersteunen die bedrijven en instellingen voor beroepsonderwijs en -opleiding samen oprichten. Leerlingen en cursisten krijgen er toegang tot moderne technologie en praktijkgerichte opleidingen. Bedrijven, en vooral kmo's, kunnen zo makkelijker geschoolde werknemers vinden en nieuwe technologie invoeren.
⏳ De Commissie voorziet de start van deze partnerschappen vanaf 2028, in het kader van het voorgestelde Europees Fonds voor Concurrentievermogen.
Een nieuwe EU Mobility Marketplace moet het eenvoudiger maken voor leerlingen en cursisten in beroepsonderwijs en -opleiding om een opleiding of praktijkervaring in een andere EU-lidstaat te vinden. Het platform zal ook bedrijven en opleidingsinstellingen ondersteunen bij het organiseren van internationale uitwisselingen.
⏳ De lancering is voorzien vanaf 2028.
De Raad van de EU moet de twee voorgestelde aanbevelingen over basisvaardigheden en het lerarenberoep nog bespreken en aannemen.
De aanbevelingen zijn niet juridisch bindend. De lidstaten blijven zelf verantwoordelijk voor de inhoud en organisatie van hun onderwijsstelsels en bepalen hoe ze de aanbevelingen uitvoeren.
De Europese strategie voor beroepsonderwijs en -opleiding vormt het beleidskader voor de periode 2026-2030. De verschillende ondersteunende initiatieven worden vanaf 2027 en 2028 verder uitgerold.
Op 20 november 2026 organiseert de Commissie de Europese top over onderwijs en vaardigheden. Daar bespreken lidstaten, sociale partners, onderwijsorganisaties, leerkrachten, bedrijven en vertegenwoordigers van leerlingen de uitvoering van het pakket.
Persbericht van de Europese Commissie
Mededeling 'Stronger education foundations for all in the age of AI'
Voorstel voor een aanbeveling van de Raad over basisvaardigheden
Voorstel voor een aanbeveling van de Raad over het lerarenberoep
Europese strategie voor beroepsonderwijs en -opleidingen 2026-2030
Factsheet pakket onderwijs en vaardigheden
